Wat is het?
Allantoïne is een cosmetisch ingrediënt dat wordt gebruikt als hydraterend, kalmerend en epitheelherstellend middel.
Het is een doeltreffende huidbeschermer en wordt verwerkt in talrijke geneesmiddelen voor wondgenezing en huidaandoeningen.
Allantoïne is een tussenproduct in de stofwisseling van uiteenlopende organismen, van bacteriën en planten tot dieren.
Het komt bijzonder veel voor in smeerwortel (Symphytum officinale L.), een plant uit de ruwbladigenfamilie.
Allantoïne wordt ook uitgescheiden in de urine van veel dieren, waaronder larven. Dit kan mede verklaren waarom madentherapie de genezing bevordert van beschadigd weefsel dat niet vanzelf sluit 1.
Bij mensen is allantoïne in grote hoeveelheden aanwezig in de vruchtvliezen, die van oudsher werden gebruikt om brandwonden en andere wonden te behandelen 2.
Waarvoor wordt het gebruikt?
Door deze eigenschappen wordt allantoïne gebruikt in verschillende soorten cosmetica, waaronder:
- aftershaveproducten;
- cosmetica voor kinderen;
- formules tegen huidonzuiverheden, zoals acne, steenpuisten en rimpels;
- kalmerende en roodheidverminderende cosmetica bij verschillende vormen van dermatitis;
- hydraterende crèmes, ook voor de gevoelige huid;
- aftersunproducten;
- producten voor de behandeling van littekens en keloïden.
Werking en eigenschappen
Allantoïne ondersteunt de wondgenezing op verschillende manieren dankzij zijn ontstekingsremmende en antimicrobiële werking. Het stimuleert bovendien de vorming en differentiatie van weefsel; het bevordert met name de epitheelvorming en de afzetting van collageen, terwijl het collageen tegelijk tegen afbraak beschermt 3, 4, 5.
Afhankelijk van de concentratie in cosmetica heeft allantoïne:
- een hydraterende en roodheidverminderende werking bij lage concentraties van 0,1% tot 0,5%;
- een exfoliërende en celvernieuwende werking bij hogere concentraties van 1% tot 5%.
Deze eigenschappen verklaren het gebruik bij zweren, genezende wonden en brandwonden 6, 7, 8.
In cosmetica heeft allantoïne een kalmerende, beschermende, verzorgende en hydraterende werking. Daarnaast beïnvloedt het de huidregeneratie door de celopbouw te stimuleren en ontstekingen te remmen 9, 4.
In een onderzoek bij ratten bevorderde een emulsie met 5% allantoïne, die gedurende 14 dagen op wonden werd aangebracht, de genezing van de huidletsels 4.
De resultaten wijzen erop dat allantoïne de wondgenezing ondersteunt door de ontstekingsreactie te reguleren en de proliferatie van fibroblasten en de aanmaak van extracellulaire matrix te stimuleren 4.
Een ander onderzoek liet zien dat producten voor uitwendig gebruik met smeerwortelextract huidirritatie kunnen verminderen. Naast allantoïne dragen echter ook andere bestanddelen van de plant aan dit effect bij 10.
De wortels en bladeren van smeerwortel bevatten 0,6% tot 1% allantoïne en worden al lange tijd in de vorm van omslagen en aftreksels bij wonden gebruikt.
Vanwege deze gunstige eigenschappen is allantoïne opgenomen in antiverouderingscosmetica zoals X115® FACE en X115® BODY.
Chemische kenmerken
Allantoïne kan uit smeerwortel worden verkregen en wordt gebruikt vanwege zijn wondhelende, kalmerende en irritatieremmende eigenschappen.
Als cosmetisch ingrediënt wordt doorgaans echter synthetisch allantoïne gebruikt.
Winning uit dieren biedt geen industriële voordelen. Meldingen op internet dat cosmetisch allantoïne van dierlijke oorsprong zou zijn, zijn daarom ongegrond.
Chemisch is allantoïne een purinederivaat met een eindstandige ureïdegroep, ook wel glyoxyldiureïde genoemd, met molecuulformule C4H6N4O3. Het is het eindproduct van de oxidatie van urinezuur. Deze reactie wordt gekatalyseerd door uraatoxidase en 5-hydroxyuraathydrolase, enzymen die bij mensen en andere primaten ontbreken.
Hoe wordt het gebruikt?
Allantoïne komt voor als kleurloze, reukloze en smaakloze kristallen of als wit poeder.
Het is oplosbaar in water, slecht oplosbaar in glycerine, propyleenglycol, methanol en ethanol, en onoplosbaar in minerale olie. Het is stabiel binnen een breed pH-bereik van 4 tot 9.
Bij het formuleren van cosmetica wordt allantoïne aan de waterfase van de emulsie toegevoegd en tot 60 °C verwarmd.
De belangrijkste technische beperking is de geringe oplosbaarheid in koud water.
Veiligheid en bijwerkingen
Allantoïne voor plaatselijk gebruik is veilig, niet-irriterend en zeer huidvriendelijk.
Het wordt bovendien al lange tijd toegepast in cosmetica en geneesmiddelen voor uitwendig gebruik, zonder aanwijzingen voor toxiciteit of bijwerkingen 11.