Equol | Eigenschappen en Voordelen | Overgang, Huid, Gezondheid

Wat is het?

Equol is een natuurlijke stof die in de darm ontstaat door de bacteriële omzetting van daïdzeïne.

Daïdzeïne is een fyto-oestrogeen uit de groep van de isoflavonen.

Na het eten van soja of andere bronnen van daïdzeïne, zoals supplementen met rode klaver, zetten bepaalde bacteriën van de darmflora dit isoflavon om in equol.

De sterke oestrogene werking is te danken aan:

• de hoge affiniteit voor de oestrogeenreceptor ERβ, die veel groter is dan die van daïdzeïne en vergelijkbaar is met die van genisteïne, een ander belangrijk isoflavon ¹;
• het feit dat equol, anders dan isoflavonen uit voeding, geen biotransformatie ondergaat; hierdoor heeft het de hoogste biologische beschikbaarheid van alle isoflavonen ²;
• de geringe binding aan serumeiwitten; hierdoor is meer equol beschikbaar voor binding aan oestrogeenreceptoren. Zo is gemeld dat 49,7% van het equol vrij in het bloed circuleert, tegenover minder dan 5% van het estradiol ³.

De belangrijkste vastgestelde effecten van equol zijn oestrogeenachtige ^{4, 5}, antiandrogene ⁶ en antioxidatieve effecten ^{7, 8}.

Dankzij deze werkingen biedt equol veelbelovende toepassingsmogelijkheden voor de preventie van chronische ziekten zoals hart- en vaatziekten, borstkanker en prostaatkanker, en voor het bestrijden van klachten tijdens de menopauze.

Waarvoor dient het?

Wetenschappelijk onderzoek toont bijzondere belangstelling voor equol, omdat:

• het de isoflavonmetaboliet is met de sterkste oestrogene en antioxidatieve werking;
• slechts een derde tot de helft van de mensen, afhankelijk van de populatie, equolproducerende micro-organismen in de darm heeft; dit kenmerk kan bepalend zijn voor de werkzaamheid van isoflavonsupplementen;
• directe suppletie met equol een nuttige bijdrage lijkt te leveren aan de behandeling van menopauzeklachten;
• plaatselijk of oraal gebruikt equol ook een anti-agingeffect lijkt te hebben en de gezondheid van de huid lijkt te verbeteren.

Equol heeft ook antiandrogene en antioxidatieve effecten; bovendien kan het een rol spelen bij de preventie en verbetering van bepaalde vormen van kanker en menopauzeklachten ⁹.

Zo is aangetoond dat equol:

• opvliegers bij vrouwen in de menopauze significant vermindert ¹⁰,
• de afname van de botmineraaldichtheid bij vrouwen van middelbare leeftijd voorkomt ¹¹,
• waarschijnlijk helpt de incidentie van prostaatkanker te verlagen ¹² en het ontstaan van borstkanker voorkomt ¹³.

Equolproducenten en niet-producenten

Talrijke onderzoeken tonen aan dat isoflavonen het aantal en de ernst van opvliegers in beperkte mate verminderen. In de literatuur zijn de resultaten echter tegenstrijdig en inconsistent.

De meeste reviews en meta-analyses melden namelijk dat de resultaten van onderzoeken naar soja en soja-isoflavonen verre van overtuigend zijn.

De manier waarop het lichaam isoflavonen verwerkt, kan bepalen hoe werkzaam deze fyto-oestrogenen zijn. Individuele verschillen in het darmmicrobioom kunnen daarom ten minste een deel van de verschillen tussen de onderzoeken verklaren.

Zo is waargenomen dat mensen die zijn opgegroeid in Azië, waar soja een basisvoedingsmiddel is, veel minder vaak opvliegers hebben dan westerlingen.

Een gecontroleerd onderzoek toonde aan dat de inname van 135 mg isoflavonen per dag gedurende één week — gelijk aan 68 gram soja per dag — de menopauzeklachten alleen verminderde bij mensen die equol produceerden ¹⁶.

Ook op dit gebied zijn de resultaten echter tegenstrijdig ¹⁷.

Talrijke darmbacteriën produceren equol; tot nu toe zijn ongeveer 20 soorten equolproducerende bacteriën ontdekt, waaronder bacteriën uit de geslachten Lactococcus en Lactobacillus ¹⁷.

Eigenschappen en voordelen

Voordelen voor de huid

De daling van de oestrogeenconcentratie tijdens de menopauze vermindert de synthese van collageen, waardoor de huid minder stevig en dunner wordt en droogheid, jeuk, rimpels en kwetsbaarheid ontstaan.

Gezien het belang van oestrogenen voor de gezondheid en schoonheid van de huid hebben enkele onderzoeken de voordelen van equol voor de huid onderzocht.

Een onderzoek naar orale inname van S-equol suggereerde dat dit isoflavon een anti-agingeffect kan hebben op de huid van vrouwen na de menopauze door het oppervlak en de diepte van rimpels te verminderen ²⁰.

Meer recent werd toepassing van equol op de huid in verband gebracht met een verbetering van de ruwheid, textuur en gladheid van de huid ²¹. De auteurs merkten bovendien op dat equol een positieve invloed op de epigenetische regulering kan hebben, waardoor het verouderingsproces van de huid wordt vertraagd.

Er zijn ook aanwijzingen voor een mogelijk beschermend anti-agingeffect van equol door zijn antioxidatieve werking tegen acute, door UVA-straling veroorzaakte lipideperoxidatie ²².

In een onderzoek onder 66 vrouwen na de menopauze verminderde inname van een soja-isoflavonenextract gedurende 12 weken de ruwheid van kraaienpootjes gemiddeld met 5,6%, tegenover een toename van 1,6% in de placebogroep. Bijna de helft van de behandelde vrouwen werd geïdentificeerd als S-equolproducent. Bij deze vrouwen hielden hogere concentraties van deze metaboliet in de urine significant verband met betere waarden voor rimpels rond de ogen en voor transepidermaal verlies van water (TEWL) ^22a.

Voordelen tijdens de menopauze

In een placebogecontroleerd onderzoek werden gunstige effecten waargenomen bij vrouwen die een supplement met S(-)-equol gebruikten, 10 tot 30 mg per dag gedurende 8-12 weken, op de belangrijkste menopauzeklachten, namelijk opvliegers ^{23, 24}, en op arteriële stijfheid ²⁵.

Een meta-analyse vond een significante daling van de scores voor opvliegers, wat betreft incidentie en/of ernst, na suppletie met equol bij vrouwen in de menopauze ¹⁰.

Hartgezondheid

Omdat S-equol een flavonoïde is, kan het dankzij zijn sterke antioxidatieve en ontstekingsremmende werking het hart- en vaatstelsel tegen functionele achteruitgang beschermen.

Meer bepaald kan deze werkzame stof:

• endotheelbeschadiging verminderen en de integriteit van de vaatstructuur beschermen;
• de productie van stikstofmonoxide verhogen en zo een belangrijk vaatverwijdend effect veroorzaken;
• de concentratie LDL-cholesterol in het bloed verlagen en zo het atherogene vermogen van deze lipoproteïnen verminderen;
• de concentratie van ontstekingsmarkers, zoals C-reactief proteïne, verlagen; deze zijn rechtstreeks betrokken bij het ontstaan van veel aandoeningen.

Interventies met natuurlijk equol bij Japanse mannen en vrouwen met overgewicht suggereerden dat het daadwerkelijk kan helpen hart- en vaatziekten te voorkomen door het LDL-cholesterolgehalte te verlagen en de cardio-enkelvasculaire index te verbeteren ²⁶.

In een ander onderzoek werden echter geen vasculaire voordelen, zoals verbeteringen van arteriële stijfheid, bloeddruk, endotheelfunctie of vorming van stikstofmonoxide, waargenomen bij mannen die geen equol produceerden na een eenmalige inname van 40 mg equol ²⁷.

Uit een patiënt-controleonderzoek bleek dat vrouwen met de hoogste concentraties S-equol in de urine 54% minder risico op coronaire hartziekten hadden dan vrouwen met de laagste concentraties; bij mannen was het risico 24% lager ²⁸.

Recente onderzoeken in Noordoost-Azië meldden dat S-equol in de urine of het vermogen om het te produceren, maar niet soja-isoflavonen in de voeding, verband hield met een lager risico op het ontstaan van coronaire hartziekten ²⁸ en coronaire atherosclerose ²⁹.

In een dwarsdoorsnedeonderzoek onder 648 vrouwen na de menopauze die complicaties door onbehandelde hoge bloeddruk hadden ontwikkeld, hadden equolproducenten een significant lagere systolische en diastolische bloeddruk dan niet-producenten ³⁰.

In een onderzoek onder 743 Japanse vrouwen werden echter geen significante verschillen in systolische en diastolische bloeddruk gevonden, hoewel equolproducenten lagere triglyceridenwaarden hadden dan niet-producenten ³¹.

Bloedsuiker

In experimenten bij muizen verbeterde orale toediening van equol de insulineresistentie en het lipidenmetabolisme ³².

Een ander onderzoek vergeleek 147 Japanse patiënten met diabetes mellitus type II van 70 tot 89 jaar met 147 gezonde controlepersonen die waren gematcht voor leeftijd en geslacht.

Uit de vergelijking bleek dat ³³:

• 38,8% van de diabetespatiënten equol produceerde, tegenover 53,1% van de mensen zonder diabetes;
• dyslipidemie bij vrouwelijke equolproducenten significant minder vaak voorkwam dan bij vrouwelijke niet-producenten.

In de Guangzhou Nutrition and Health Study in China werden 2.818 deelnemers gedurende 3 jaar gevolgd, van wie 231 diabetes ontwikkelden. De resultaten toonden dat equol in de urine significant verband hield met onderdrukking van de ontwikkeling van diabetes type 2 ³⁴.

Een gerandomiseerd vergelijkend onderzoek onder 49 Japanse deelnemers met overgewicht of obesitas, met een gemiddelde leeftijd van 59,4 jaar, vond significant lagere waarden van HbA1c, serum-LDL-C en de cardio-enkelvasculaire index na 12 weken suppletie met S-equol, 10 mg per dag ²⁶.

Gezien andere onderzoeken met tegenstrijdige resultaten is voorgesteld dat het effect van equol op de glucosetolerantie mogelijk pas na de menopauze duidelijk wordt ³⁵.

Gezondheid van de hersenen

Steeds meer bewijs toont dat hart- en vaatziekten en de bijbehorende risicofactoren, waaronder atherosclerose en arteriële stijfheid, het risico op cognitieve achteruitgang en dementie verhogen ³⁶.

De anti-atherogene werking van equol en de mogelijke verbetering van arteriële stijfheid kunnen cognitieve beperkingen en dementie daarom helpen voorkomen ³⁷.

Daarnaast suggereren preklinische en klinische onderzoeken dat soja-isoflavonen en S-equol de pathogenese van cognitieve achteruitgang en dementie rechtstreeks gunstig beïnvloeden ^{38, 39}.

Een recent dwarsdoorsnedeonderzoek onder 152 Japanse ouderen meldde dat S-equolproducenten (40%) een significant hogere cognitieve score en een lagere prevalentie van lichte cognitieve stoornissen hadden dan niet-producenten ⁴⁰.

Een ander RCT-onderzoek onderzocht de effecten van soja-isoflavonen, 100 mg per dag gedurende 6 maanden, op de cognitieve functies van 65 patiënten met de ziekte van Alzheimer⁴¹. De auteurs vonden geen significante verbetering van de cognitieve functies; secundaire analyses toonden echter dat hogere plasmaconcentraties van S-equol verband hielden met betere scores voor verbale vloeiendheid en snelle motorische vaardigheid.

In een ander RCT-onderzoek onder 350 vrouwen na de menopauze verbeterde 30 maanden suppletie met isoflavonen de cognitieve vermogens niet. Uit de subgroepanalyses bleek echter dat het vermogen om S-equol te produceren, met een prevalentie van 26%, verband leek te houden met een betere algemene cognitie ⁴³.

Osteoporose

Talrijke, voornamelijk in-vitro-onderzoeken hebben een zeer belangrijk effect van S-equol bij de preventie van osteoporose aangetoond en wijzen op uitgesproken osteotrofe effecten.

Deze effecten lijken vooral verband te houden met het vermogen om met oestrogeenreceptoren te interageren, de vorming van nieuwe botmatrix te stimuleren en tegelijkertijd de proliferatie en differentiatie van osteoclasten te remmen.

In een onderzoek onder 275 studentes hield de concentratie equol in de urine significant verband met een grotere botmassa ^43a.

Na één jaar gebruik van sojaproducten door vrouwen na de menopauze bleek uit een onderzoek dat de botmassa minder was afgenomen bij vrouwen die equol konden produceren dan bij niet-producenten ⁴⁴.

Behandeling van vrouwen na de menopauze met 10 mg equol per dag gedurende één jaar voorkwam een daling van de botmineraaldichtheid in het hele lichaam ²⁵. Het onderzoek toonde bovendien dat suppletie met equol de botresorptie sterk remde, zoals bleek uit de lagere concentraties deoxypyridinoline in de urine.

In een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek onder 60 vrouwen na de menopauze werd een supplement met gefermenteerde soja, equol en resveratrol in verband gebracht met een betere botmineraaldichtheid dan een placebo ⁴⁵.

Het supplement bevatte 200 mg gefermenteerde soja, waarvan 80 mg aglycon-isoflavonen en 10 mg equol, plus 25 mg resveratrol, en werd gedurende 12 maanden dagelijks ingenomen.

Haar

Equol heeft antiandrogene effecten doordat het specifiek aan 5α-dihydrotestosteron (5α-DHT) kan binden en de binding daarvan aan de androgeenreceptor (AR) kan verhinderen.

In een onderzoek onder 30 mannen en vrouwen met tekenen van alopecia androgenetica verminderde een dagelijkse behandeling gedurende 6 maanden met een haarlotion tegen haaruitval op basis van dihomo-γ-linoleenzuur (DGLA), S-equol en propionyl-L-carnitine de haaruitval bij beide geslachten ⁴⁶.

Er werd ook een verband waargenomen tussen een hogere consumptie van sojaproducten en een lager risico op alopecia androgenetica ⁴⁷.

Dosering en gebruik

Mensen die zelf geen equol kunnen produceren, moeten hun behoefte via externe suppletie aanvullen.

Als richtwaarde worden dagelijkse doseringen van 10 tot 50 mg S-equol voorgesteld.

Het is ook mogelijk dat een hoge inname van soja of suppletie met soja-isoflavonen bij sommige niet-producenten het vermogen om equol te vormen induceert. Deze mogelijkheid is echter slechts in enkele onderzoeken aangetoond, terwijl andere onderzoeken dit niet konden bevestigen ⁴⁸.

Bijwerkingen en contra-indicaties

Er zijn geen belangrijke bijwerkingen of geneesmiddelinteracties in verband met equol vastgesteld.

Onderzoeken tot nu toe hebben aangetoond dat dit molecuul ook veilig is in hogere doseringen dan die waarmee therapeutische effecten worden bereikt ¹¹.

Uit voorzorg wordt het gebruik afgeraden:

• tijdens zwangerschap en borstvoeding;
• bij een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van endometriose en tumoren die oestrogeenafhankelijk zijn, zoals baarmoederfibromen en bepaalde vormen van borst-, baarmoederslijmvlies-, prostaat- of eierstokkanker;
• bij bloedingsstoornissen of lopende hormoonbehandelingen;
• in de 2 weken vóór operaties of invasieve esthetische ingrepen.