Gewrichtssupplementen | Werking, Dosering en Bijwerkingen

Wat zijn het?

Gewrichtssupplementen zijn voedingssupplementen die het welzijn van de gewrichten kunnen ondersteunen.

Deze supplementen kunnen door een arts preventief of therapeutisch worden voorgeschreven om pijn te verminderen en de beweeglijkheid van de gewrichten te verbeteren bij artrose of andere vormen van artritis.

Over het algemeen werken gewrichtssupplementen door het kraakbeen te voeden en ontsteking te remmen. Zo helpen ze het kraakbeen tegen slijtage te beschermen en stimuleren ze, voor zover mogelijk, de vernieuwing ervan.

Tot de populairste werkzame stoffen in gewrichtssupplementen behoren collageen, hyaluronzuur, glucosamine, chondroïtine, MSM en plantenextracten met een antioxidatieve en ontstekingsremmende werking (kurkuma, gember, boswellia, duivelsklauw enz.).

Eigenschappen en werkzaamheid

Collageen

Collageen – met name type 2 – is een van de belangrijkste bestanddelen van het gewrichtskraakbeen.

Bij gevorderde artrose leidt kraakbeenslijtage tot verminderde beweeglijkheid en direct “bot-op-bot”-contact in het gewricht, met als gevolg ontsteking, pijn, stijfheid en beperking of verlies van beweging.

Gewrichtssupplementen met collageen kunnen helpen om gewrichtspijn door lichamelijke inspanning, artrose en reumatoïde artritis te verlichten ^{1, 2, 3}.

Gehydrolyseerd collageen

Gehydrolyseerd collageen wordt verkregen door collageen in kleinere fragmenten te “verteren”. Hierdoor wordt collageen ^{4, 5}:

• beter oplosbaar in water,
• gemakkelijker verteerbaar,
• beter opneembaar in de darmen en de huid,
• minder allergeen (lagere antigeniciteit),
• sterker antioxidatief en met een grotere antimicrobiële activiteit.

Na inname hopen de producten van de vertering van gehydrolyseerd collageen zich bij voorkeur op in het kraakbeen en stimuleren ze de chondrocyten om nieuw collageen en andere bestanddelen van de extracellulaire matrix te produceren.

Dit effect kan leiden tot minder ontsteking, een betere ondersteuning van de gewrichten en minder pijn ⁶.

In een onderzoek onder 73 sporters leidde de inname van 10 gram collageen per dag gedurende 24 weken tot een significante afname van gewrichtspijn in rust en tijdens het lopen, vergeleken met de groep die geen collageen innam ¹.

In een ander onderzoek namen volwassenen met artrose dagelijks 2 gram gehydrolyseerd collageen uit het borstbeenkraakbeen van kip gedurende 10 weken. De collageengroep had aanzienlijk minder gewrichtspijn en functioneerde lichamelijk significant beter dan de groep die geen collageen kreeg ⁷.

Volgens een meta-analyse van 11 gerandomiseerde klinische onderzoeken met 870 deelnemers met knieartrose leidde orale collageensuppletie tot duidelijke verbeteringen van pijn en gewrichtsfunctie ^7a.

Niet-gedenatureerd collageen

Niet-gedenatureerd type II-collageen (UC-II) is een voedingssupplement dat wordt gewonnen uit het borstbeenkraakbeen van kip ⁸.

Na inname lijken de antigenen van natief type II-collageen een wisselwerking aan te gaan met de plaques van Peyer in het darmgeassocieerde lymfoïde weefsel, waardoor de ontstekingsaanval op het gewrichtskraakbeen wordt geremd.

Behandeling met natief type II-collageen lijkt daardoor de overmatige pro-inflammatoire reactie van het immuunsysteem tegen het kraakbeen te voorkomen bij patiënten met artrose en reumatoïde artritis ⁹.

Gegevens uit de literatuur laten zien dat behandeling met UC-II de beweeglijkheid en functie van de gewrichten verbetert en de pijn bij patiënten met artrose vermindert ^{8,11, 12}.

Bij 60 patiënten met ernstige reumatoïde artritis verminderde 3 maanden suppletie met niet-gedenatureerd type II-collageen uit kip (40 mg/dag) het aantal gezwollen en pijnlijke gewrichten vergeleken met placebo ¹³.

Een groter onderzoek onder 274 patiënten met reumatoïde artritis stelde vast dat meerdere doseringen natief type II-collageen (20, 100, 500 en 2.500 μg per dag) het aantal gezwollen en pijnlijke gewrichten verminderden ¹⁴.

In een klein onderzoek namen 39 mensen met knieartrose dagelijks 1.500 milligram paracetamol, alleen of samen met 10 milligram type 2-collageen ¹⁵. Na 3 maanden meldden de deelnemers die collageen innamen dat hun loopvermogen, algemeen functioneren en levenskwaliteit waren verbeterd. De kraakbeenslijtage nam echter niet af.

Glycosaminoglycanen

Hyaluronzuur, glucosaminesulfaat en chondroïtinesulfaat zijn glycosaminoglycanen (GAG’s) die door de cellen van het kraakbeen en het synovium worden aangemaakt.

Ze zijn essentiële bestanddelen van het kraakbeen en van het synoviale vocht, dat het kraakbeen bevochtigt, smeert en voedt.

Hyaluronzuur

Hyaluronzuur heeft gunstige eigenschappen voor de gewrichten. In vitro verbetert het de mechanische eigenschappen van het synoviale vocht en vervult het een biochemisch regulerende rol in de gewrichtsweefsels ¹⁶.

Daarom wordt hyaluronzuur van oudsher klinisch toegepast via plaatselijke injecties in het gewricht, met vermindering van pijn en verbetering van de functie ¹⁸.

Wanneer hyaluronzuur met een laag molecuulgewicht als supplement wordt ingenomen, wordt het in de darm opgenomen en aan de gewrichtsweefsels afgegeven ¹⁹.

Hyaluronzuursupplementen kunnen daardoor de hoeveelheid hyaluronzuur in de gewrichtsvloeistof verhogen en pijn en ontsteking verlichten.

Verscheidene onderzoeken tonen aan dat de inname van 80-200 mg hyaluronzuur per dag gedurende 4-12 weken de pijn bij mensen met artrose significant helpt verminderen ^{20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30}.

Glucosamine en chondroïtine

Glucosamine en chondroïtine zijn twee populaire gewrichtssupplementen die vaak samen worden gebruikt.

Volgens een groot overzicht van 31 klinische onderzoeken kan glucosamine de symptomen van artrose verbeteren, waaronder pijn, stijfheid en gewrichtsfunctie, en wel sterker dan placebo ³².

Een onderzoek suggereerde dat een dagelijkse dosis van 800 mg chondroïtinesulfaat dezelfde pijnverlichting kon bieden als een dosis van 200 mg van het ontstekingsremmende geneesmiddel Celebrex (celecoxib) ³³.

Andere onderzoeken hebben aangetoond dat langdurige behandeling met chondroïtinesulfaat de progressie van artrose kan vertragen door de vernauwing van de gewrichtsspleet af te remmen ^{34, 35, 36}.

Een in 2018 gepubliceerde review van gerandomiseerde placebogecontroleerde onderzoeken concludeerde dat beide supplementen (glucosamine en chondroïtine) de pijn bij knieartrose kunnen verminderen. Hun combinatie zou echter geen groter voordeel bieden en behalve pijnvermindering verbeterde geen van beide de algemene toestand van artrosepatiënten, gemeten met de WOMAC-index ³⁷.

Een farmacokinetisch onderzoek suggereert inderdaad dat gelijktijdige inname van glucosamine en chondroïtinesulfaat geen synergetisch effect heeft, doordat de twee moleculen bij de opname in de darm met elkaar concurreren ³⁸.

MSM

Methylsulfonylmethaan, beter bekend als MSM, is een ander populair gewrichtssupplement.

Een onderzoek onder 100 mensen ouder dan 50 jaar stelde vast dat een behandeling van 12 weken met MSM, collageen en vitamine C de pijn, stijfheid en zwelling van de gewrichten verminderde vergeleken met placebo ³⁹.

De interventiegroep meldde ook een betere algemene levenskwaliteit en minder moeite met lopen en uit bed komen.

Een ander onderzoek onder 32 mensen met lage-rugpijn stelde vast dat een supplement met glucosamine en MSM de stijfheid van de onderrug en de pijn bij bewegen significant verminderde en de levenskwaliteit sterk verbeterde ⁴⁰.

Een RCT onder 49 mensen met knieartrose stelde vast dat de inname van 3,4 gram MSM per dag gedurende 12 weken de pijn en stijfheid verminderde en het lichamelijk functioneren verbeterde ⁴¹.

Een ander onderzoek stelde vast dat de combinatie van MSM met glucosamine en chondroïtine bij mensen met knieartrose doeltreffender was tegen pijn en stijfheid dan glucosamine en chondroïtine alleen ⁴².

Een meta-analyse uit 2018 concludeerde dat MSM de symptomen van artrose op korte termijn kan verbeteren, maar dat de klinische betekenis daarvan onduidelijk was ⁴³.

Curcumine

Curcumine wordt gewonnen uit de bekende Indiase specerij Curcuma longa.

Het is een aromatisch molecuul met een ontstekingsremmend effect, die de kraakbeencellen kan beschermen tegen schade door ontsteking ^{44, 45}.

In een onderzoek onder 45 patiënten met reumatoïde artritis verbeterde 500 mg curcumine per dag de gevoeligheid, gewrichtszwelling en andere symptomen beter dan diclofenacnatrium (50 mg) ⁴⁶.

Hetzelfde resultaat werd gereproduceerd in een onderzoek onder 139 mensen met knieartrose, die werden behandeld met een capsule van 500 milligram curcumine, 3 keer per dag ⁴⁷. De suppletie had een positief effect op de symptomen van artrose, vergelijkbaar met diclofenacnatrium (50mg tweemaal daags), maar met minder bijwerkingen.

Drie maanden suppletie met 200 mg/dag van een curcumine-fosfatidylcholinecomplex, of liposomale curcumine, verminderde de pijnscores met 58%; bovendien nam de loopafstand van artrosepatiënten met meer dan 400% toe ⁴⁸.

Boswellia serrata

De oleohars van de boom Boswellia serrata is rijk aan boswelliazuren, die een ontstekingsremmende werking vertonen ⁴⁹.

Supplementen op basis van Boswellia serrata worden daarom aangeprezen om de gewrichtsfunctie te behouden en te ondersteunen.

In een meta-analyse met in totaal 260 patiënten met reumatoïde artritis verminderde 400 mg boswellia-extract zwelling, pijn en stijfheid. De patiënten konden bovendien hun gebruik van ontstekingsremmers (NSAID’s) verminderen en hadden minder noodbehandelingen nodig ⁵⁰.

Boswellia-oleohars wordt in gewrichtssupplementen vaak gecombineerd met andere werkzame stoffen.

Een onderzoek toonde aan dat een dagelijks supplement met 5 gram MSM en 7,2 mg boswelliazuren doeltreffender was dan glucosamine om pijn te verminderen en de gewrichtsfunctie te verbeteren bij mensen met knieartrose ⁵¹. Bovendien waren zij minder afhankelijk van ontstekingsremmers dan de glucosaminegroep.

Duivelsklauw

Harpagophytum procumbens is een Zuid-Afrikaanse plant die bekendstaat als harpagophytum of duivelsklauw.

Huidig onderzoek suggereert dat duivelsklauw doeltreffend kan zijn bij het verminderen van pijn door artrose, vooral dankzij de ontstekingsremmende eigenschappen.

Verscheidene klinische onderzoeken hebben aangetoond dat verschillende extracten van duivelsklauw, overeenkomend met 50-60 mg harpagoside per dag en toegediend gedurende 8 tot 16 weken, het klinische beeld van mensen met knie- en heupartrose significant verbeterden ^{52, 53, 54}.

Zo suggereerde een klinisch onderzoek onder 122 mensen met knie- en heupartrose dat 2.610 mg duivelsklauw per dag even doeltreffend kan zijn tegen pijn als diacereïne, een geneesmiddel dat vaak voor deze aandoening wordt gebruikt ⁵³.

In een onderzoek verbeterde een commercieel product met duivelsklauw, bromelaïne en curcumine de gewrichtspijn bij mensen met artrose. De deelnemers namen dit gewrichtssupplement in een dosering van twee capsules van 650 mg, driemaal per dag, gedurende 60 dagen ⁵⁵.

Gember

Gember is een specerij met ontstekingsremmende en antireumatische eigenschappen, die verband houden met bioactieve moleculen die gingerolen en shogaolen worden genoemd ^{56, 57}.

Dankzij deze ontstekingsremmende eigenschappen kan gember de gezondheid van de gewrichten ondersteunen.

In een gecontroleerd onderzoek onder 247 mensen met knieartrose hadden de deelnemers die gemberextract innamen minder pijn en minder pijnstillers nodig ⁵⁸. Het extract bleek veilig en veroorzaakte alleen lichte maagklachten.

In een ander onderzoek onder 75 mensen met artrose was gember alleen op korte termijn doeltreffend en hielden de voordelen niet aan ⁵⁹.

In een 30 dagen durend onderzoek onder volwassenen met osteoartritis die niet reageerde op de ontstekingsremmende werking van NSAID’s, stelden onderzoekers vast dat extracten van gember en echinacea ontsteking, chronische pijn en zwelling significant verminderden ⁶⁰.

Onverzeepbare bestanddelen van soja en avocado

De onverzeepbare bestanddelen van soja en avocado (ASU) bestaan uit de gehydrolyseerde vetfractie, rijk aan plantensterolen, die uit avocado en soja wordt gewonnen.

Dit extract kan helpen om de afbraak van kraakbeen te voorkomen en het herstel ervan te bevorderen ⁶¹.

Een onderzoek van 6 maanden beoordeelde de effecten van ASU bij vrouwen met artrose van het kaakgewricht. Tijdens het onderzoek ervoeren de deelnemers die ASU gebruikten minder pijn, een betere levenskwaliteit en een lager gebruik van pijnstillers ⁶².

In een 3 jaar durend onderzoek onder patiënten met heupartrose remde ASU-suppletie de vernauwing van de gewrichtsspleet en hielp zo de progressie van de ziekte te vertragen ⁶³.

SAMe

S-adenosyl-L-methionine (SAMe) is een supplement dat vaak wordt gebruikt om de symptomen van depressie en artrose te helpen verlichten.

Een van de vele functies van SAMe lijkt te zijn dat het de aanmaak en het herstel van kraakbeen bevordert.

Als gewrichtssupplement kan SAMe daardoor helpen tegen gewrichtspijn door artrose. In dit opzicht kan het even doeltreffend zijn als het ontstekingsremmende geneesmiddel celecoxib (Celebrex).

In een onderzoek verbeterde het ontstekingsremmende geneesmiddel celecoxib de symptomen na één maand behandeling sterker dan SAMe; tegen de tweede maand was de werkzaamheid van beide behandelingen echter vergelijkbaar ⁶⁴.

Een review van klinische onderzoeken met meer dan 20.000 patiënten ondersteunt het gebruik van SAMe bij artrose, met minder bijwerkingen dan NSAID’s ⁶⁵.

In een Cochrane-review van 4 onderzoeken met in totaal 656 patiënten verbeterde SAMe de pijn en gewrichtsfunctie in matige mate vergeleken met placebo. De auteurs wezen echter op enkele tekortkomingen in de opzet van de onderzochte studies ⁶⁶.

Omega 3 en visolie

Omega 3-vetzuren, die van nature overvloedig voorkomen in visolie, staan bekend om hun ontstekingsremmende werking.

Dit effect kan ook gunstig zijn voor de gewrichten.

Een analyse van klinisch onderzoek laat zien dat visoliesupplementen symptomen zoals gewrichtspijn bij mensen met reumatoïde artritis verminderen. Ze lijken de symptomen van artrose echter niet te verminderen ⁶⁷.

Volgens sommige auteurs wordt de optimale toepassing van glucosaminesulfaat en chondroïtinesulfaat om pijn en stijfheid te verbeteren bereikt door aanvullende suppletie met de omega 3-vetzuren EPA en DHA uit visolie ^{68, 69}.

Bromelaïne

Bromelaïne wordt gewonnen uit de stengels en onrijpe vruchten van de ananas.

Het bevat een mengsel van proteolytische enzymen met ontstekingsremmende, pijnstillende, antitrombotische en antifibrinolytische eigenschappen ⁷⁰.

Verscheidene klinische onderzoeken hebben bromelaïne gebruikt bij de behandeling van knieartrose, met tegenstrijdige en onzekere resultaten ^{70, 71}.

Bij 77 patiënten met reumatoïde artritis of artrose verbeterde bromelaïne (400 mg) de algemene symptomen, verminderde het de gewrichtsstijfheid en verbeterde het de lichamelijke functie ⁷².

Bromelaïne verminderde ook weefseloedeem, pijn en gewrichtsstijfheid in 2 klinische onderzoeken onder 117 mensen met knieartrose. In een van deze onderzoeken was het even doeltreffend als diclofenac, een ontstekingsremmend geneesmiddel ^{73, 74}.

Doseringen en bijwerkingen

Gewrichtssupplementen	Gebruikelijke dosering	Mogelijke bijwerkingen
Gehydrolyseerd collageen	2,5-10 gram per dag	Maag-darmklachten zijn mogelijk (misselijkheid, brandend maagzuur enz.); niet geschikt voor veganisten
Niet-gedenatureerd collageen	10-40 mg per dag	Maag-darmklachten zijn mogelijk (misselijkheid, brandend maagzuur enz.); niet geschikt voor veganisten
Hyaluronzuur	80-240 mg per dag	Maag-darmklachten zijn mogelijk (misselijkheid, brandend maagzuur enz.)
Glucosaminesulfaat	500 mg, 3 keer per dag of 1500 mg eenmaal per dag	Misselijkheid, dyspepsie, buik- of maagkuilpijn, brandend maagzuur, diarree, verstopping, anorexie, slaperigheid, hoofdpijn
Chondroïtinesulfaat	400-800 mg per dag	Misselijkheid, pijn in de maagkuil, diarree, verstopping, oedeem van de oogleden en onderste ledematen, alopecia21
MSM	500 mg 3 keer per dag tot 3 g tweemaal per dag	Misselijkheid, diarree, opgeblazen gevoel, hoofdpijn, vermoeidheid, slapeloosheid, concentratieproblemen
Kurkuma (Curcuma longa)	Capsules van 500 mg, 3 keer per dag in te nemen, overeenkomend met ongeveer 1 gram curcumine per dag. Combinatie met piperine wordt aanbevolen	Diarree, misselijkheid, dermatitis, bittere smaak in de mond
Boswellia (Boswellia serrata)	100 mg tot 333 mg, driemaal per dag	Diarree, buikpijn, misselijkheid, anorexie en dermatitis
Duivelsklauw (Harpagophytum procumbens)	2,4-2,6 g gestandaardiseerd extract per dag, overeenkomend met 50-60 mg/dag harpagoside	Diarree, misselijkheid, braken, buikpijn, hoofdpijn, tinnitus, overgevoeligheid
Gember (Zingiber officinale )	400-800 mg gestandaardiseerd droog extract per dag	Buikklachten, brandend maagzuur, diarree en een prikkelend gevoel in mond en keel
Onverzeepbare bestanddelen van soja en avocado	300 mg per dag	Maagklachten, diarree, verstopping, hoofdpijn, huiduitslag en leverproblemen
SAMe	200-400 mg, 3 keer per dag	Jeuk, hoofdpijn, buikpijn, diarree, misselijkheid, angst en slaapstoornissen (slapeloosheid).
Bromelaïne	400-800 mg per dag, strikt op de nuchtere maag	Misselijkheid, braken, diarree, metrorragie en menorragie