Wat is het?
Het collageen van type 2 is een van de vele vormen van collageen die in het lichaam voorkomen.
Het is vooral aanwezig in het gewrichtskraakbeen en de inname ervan wordt aanbevolen vanwege de veronderstelde voordelen voor gewrichten en kraakbeen.
In supplementen komt dit type collageen in twee vormen voor:
- gehydrolyseerd collageen type 2;
- niet-gedenatureerd (natief) collageen type 2.
Gehydrolyseerd collageen type 2
Gehydrolyseerd collageen wordt verwerkt, bijvoorbeeld met warmte, zuren en enzymen, zodat het wordt afgebroken tot kleinere eiwitfragmenten.
De peptiden van collageen die zo ontstaan, kunnen het uiterlijk van de huid verbeteren en gewrichtspijn verminderen door de aanmaak van nieuw collageen en glycosaminoglycanen (zoals hyaluronzuur en chondroïtinesulfaat) te ondersteunen en te stimuleren.
Natief (niet-gedenatureerd) collageen type 2
Natief collageen is een niet-gedenatureerde vorm van collageen.
Het wordt soms aangeduid als UC-II®, een gepatenteerd extract uit het borstbeen van kip dat 25% niet-gedenatureerd geglycosyleerd collageen type 2 1 bevat.
Dit type collageen wordt zo geëxtraheerd dat de peptiden grotendeels intact blijven.
Er is geopperd dat deze niet-gedenatureerde peptiden gewrichtspijn verminderen via een effect op het immuunsysteem, dat bekendstaat als orale tolerantie.
Na inname lijken de antigenen van natief collageen type II in het bijzonder te reageren met de plaques van Peyer in het darmgeassocieerde lymfoïde weefsel. Daardoor wordt de ontstekingsaanval op het gewrichtskraakbeen geremd en het herstel van het kraakbeen in het kniegewricht bevorderd.
Soorten collageen
Er bestaan talrijke soorten collageen. De typen I, II, III, IV en V komen het meest voor in het menselijk lichaam 2, 3.
Men neemt aan dat de verschillende typen collageen vrij specifieke functies in het lichaam hebben.
Daarom kunnen verschillende typen collageen als supplement worden gebruikt om specifieke voordelen te verkrijgen.
- Collageen type I. Dit vormt 90% van het collageen in het lichaam en bestaat uit vezels die dicht opeengepakt zijn. Het geeft structuur aan de huid, botten, pezen, vezelig kraakbeen, bindweefsel en tanden.
- Collageen type II. Dit bestaat uit lossere vezels en bevindt zich in elastisch kraakbeen, dat schokken opvangt in de gewrichten.
- Collageen type III. Dit ondersteunt de structuur van spieren, organen en slagaders.
- Collageen type IV. Dit bevordert de filtratie door het basaalmembraan en bevindt zich voornamelijk in de huid, waar het de weefsels ondersteunt.
Er is echter meer onderzoek nodig om beter te begrijpen hoe de verschillende typen collageen in supplementvorm de menselijke gezondheid kunnen beïnvloeden.
| Bron van collageen | Voornaamste typen collageen |
| Rundercollageen | Type 1 en 3 |
| Varkenscollageen | Type 1 en 3 |
| Viscollageen | Type 1 |
| Kippencollageen | Type 2 |
| Collageen uit runderkraakbeen | Type 2 |
Waarvoor dient het?
Collageen type II komt voornamelijk voor in gewrichtskraakbeen en dus in de gewrichten 4.
Daarom gebruiken sommige mensen supplementen met collageen type 2 om de gezondheid van de gewrichten te ondersteunen en beginnende milde artrose tegen te gaan door de voortgang ervan te vertragen.
Artrose (osteoartritis) is een degeneratieve gewrichtsaandoening die wordt gekenmerkt door slijtage van het gewrichtskraakbeen, meestal in de knieën en heupen. Dit kan leiden tot ontsteking, stijfheid, pijn en een verminderde functie van het aangetaste gewricht 5.
Collageen type II is verkrijgbaar in de vorm van:
- gehydrolyseerd (voorverteerd), meestal als poeder of vloeistof (enkele grammen per dag zijn nodig);
- natief (niet-gedenatureerd), meestal als tabletten (enkele milligrammen per dag volstaan).
Niet alleen de kenmerken, maar ook de werkingsmechanismen van deze producten lijken te verschillen.
| Eigenschap | Type collageen | |
|---|---|---|
| Natief | Gehydrolyseerd | |
| Molecuulgewicht (Mw) | ~300 KDa | 3-6 KDa |
| Iso-elektrisch punt (pI) | 7,0-8,3 | 3,68-5,7 |
| Viscositeit | Hoog | Laag |
De producten van de afbraak van collageen van type 2 in de urine hangen samen met de voortgang van gewrichtsschade bij artrose 5.
Hoe werkt het?
Gehydrolyseerd collageen
Verschillende onderzoeken tonen aan dat het lichaam gehydrolyseerd collageen efficiënter kan opnemen dan natief collageen 6, 7.
Aan de andere kant leidt de hydrolyse van collageen type II ook tot de afbraak van immunologisch actieve peptiden.
Daarom is het werkingsmechanisme van gehydrolyseerd collageen type 2, anders dan bij natief collageen, NIET afhankelijk van interactie met het immuunsysteem.
Na inname wordt gehydrolyseerd collageen tijdens de spijsvertering verder afgebroken tot aminozuren en kleine peptiden. Deze worden vervolgens opgenomen en gebruikt om collageen of andere eiwitten 8 op te bouwen.
Bovendien kunnen sommige van deze collageenfragmenten (bioactieve peptiden) de darmbarrière intact passeren en in de bloedbaan terechtkomen 43.
Zo kunnen zij gespecialiseerde cellen bereiken en stimuleren (fibroblasten en chondrocyten) die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van collageen en andere moleculen die belangrijk zijn voor een mooie huid en gezonde gewrichten, waaronder elastine, hyaluronzuur, glucosamine en fibrilline 24, 25.
Natief collageen
Natief collageen type II lijkt anders te werken dan gehydrolyseerd collageen.
Het zou de werking van fibroblasten voor de nieuwe aanmaak van collageen in de gewrichten namelijk niet stimuleren, maar eerder het immuunsysteem beïnvloeden door de kraakbeenontsteking te remmen.
De werkzaamheid ervan zou gebaseerd zijn op de zogenoemde orale tolerantie, het vermogen om de immuniteit te veranderen door het innemen van een voedingsmiddel of antigeen.
De zogenoemde plaques van Peyer spelen een centrale rol bij orale tolerantie. Dit zijn kleine ophopingen van lymfoïd weefsel (lymfeknobbeltjes) in de wanden van de dunne darm.
De plaques van Peyer werken als immuunbewakers en helpen voorkomen dat ziekteverwekkende micro-organismen en andere antigenen binnendringen.
Men denkt dat niet-gedenatureerd collageen type II door de plaques van Peyer wordt opgenomen en zo regulatoire T-cellen activeert die specifiek zijn voor collageen type 2 10.
Deze cellen migreren vervolgens naar het bloed en reizen naar de gewrichten.
Wanneer de geactiveerde Treg-cellen collageen type II in het gewrichtskraakbeen herkennen, vallen zij het niet aan, maar scheiden zij ontstekingsremmende mediatoren (cytokinen) af, zoals TGF-beta, IL-4 en IL-10 10, 11.
Deze ontstekingsremmende werking zou de gewrichtsontsteking helpen verminderen en het herstel van het kraakbeen bevorderen.
Natief collageen type 2 lijkt ontstekingsremmende en beschermende routes te activeren die voorkomen dat het immuunsysteem het gewrichtskraakbeen beschadigt en die het herstel en de regeneratie ervan bevorderen.
Voordelen voor de gewrichten
Collageensupplementen kunnen helpen om gewrichtspijn door lichaamsbeweging, artrose en reumatoïde artritis te verlichten, hoewel meer onderzoek nodig is 12, 13, 14.
Beide vormen van collageen, natief en gehydrolyseerd, hebben potentiële voordelen voor de gewrichten laten zien, hoewel het meeste onderzoek zich op de gehydrolyseerde vorm richt.
Onderzoek naar natief collageen
Enkele onderzoeken bij mensen suggereren dat doses van 10-40 mg niet-gedenatureerd collageen per dag de gezondheid van de gewrichten kunnen verbeteren 13, 16.
In twee onderzoeken verminderde 40 mg UC-II (natief collageen type II), dagelijks ingenomen gedurende maximaal 6 maanden, de gewrichtspijn en -stijfheid bij mensen met artrose 16, 17.
In een klein onderzoek namen 39 mensen met knieartrose dagelijks 1.500 milligram paracetamol, alleen of aangevuld met 10 milligram natief collageen type 2 18.
Na 3 maanden meldden de deelnemers die collageen hadden ingenomen een betere loopvaardigheid, algemene functie en levenskwaliteit. Uit de tests bleek echter niet dat de afbraak van het kraakbeen was verminderd.
Andere onderzoeken hebben aangetoond dat natief collageen type II positieve effecten kan hebben bij de behandeling van vroege reumatoïde artritis 19, 20, 21.
Een RCT bij 64 gezonde proefpersonen met gewrichtsklachten tijdens lichamelijke activiteit liet zien dat suppletie met natief (niet-gedenatureerd) collageen type II (CN2), in een dosis van 40 mg/dag gedurende 180 dagen, het verbeteringsproces versnelde dat langzamer verliep in de placebogroep 21a.
Volgens een beoordeling van 8 RCT's met in totaal 243 patiënten is niet-gedenatureerd collageen type II een veelbelovend supplement bij vroege knieartrose. Het bood een goede verlichting van de pijn en verbeterde de gewrichtsfunctie, bijvoorbeeld doordat patiënten langer konden lopen zonder pijn. Er zijn echter grotere onderzoeken nodig om deze resultaten te bevestigen 21a.
Ook een andere beoordeling van 12 onderzoeken (3 preklinische, 8 klinische en 1 met zowel een preklinische als klinische component) concludeert dat toediening van UC-2 (40 mg per dag) op korte en middellange termijn veilig en effectief is. Het vermindert ontsteking en pijn en verbetert de functie, de bewegingsuitslag (ROM) en de algemene levenskwaliteit bij patiënten met knieartrose 21b. Er zijn echter grotere klinische onderzoeken van hoge kwaliteit nodig om de werkzaamheid van UC-2 op lange termijn bij patiënten met gonartrose vast te stellen en routinematig klinisch gebruik te rechtvaardigen.
Onderzoek naar gehydrolyseerd collageen
Een dieronderzoek uit 2017 onderzocht de effecten van supplementen met collageen type 1 van runderoorsprong bij muizen met posttraumatische artrose. De resultaten wezen erop dat suppletie een beschermende rol kan spelen bij het ontstaan en de voortgang van de aandoening 15.
In een onderzoek ervoeren 73 sporters die 10 gram vloeibaar collageen (van varkens- of runderoorsprong) per dag gedurende 24 weken gebruikten, een significante afname van de gewrichtspijn tijdens het lopen en in rust, vergeleken met een groep die het supplement niet gebruikte 12.
In een ander onderzoek namen volwassenen met osteoartritis 2 gram gehydrolyseerd collageen (afkomstig uit het borstbeenkraakbeen van kip) per dag gedurende 10 weken. De deelnemers die collageen gebruikten, hadden een significante vermindering van de gewrichtspijn en een significante verbetering bij lichamelijke activiteiten vergeleken met degenen die het niet gebruikten 13.
Een onderzoek heeft aangetoond dat ook gehydrolyseerd viscollageen (dat voornamelijk collageen type 1 bevat) effectief en veilig is voor de behandeling van acute pijn en stijfheid door knieartrose en helpt het gebruik van pijnstillers te verminderen 13.
Verschillende onderzoeken tonen aan dat de inname van 80-200 mg hyaluronzuur per dag gedurende 4-12 weken de kniepijn bij mensen met osteoartritis aanzienlijk helpt verminderen 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20.
Voordelen voor de botten
In tegenstelling tot gewrichten bestaat bot voornamelijk uit collageen type I 19.
Daarom kunnen collageensupplementen helpen beschermen tegen osteoporose, een aandoening waarbij botten zwak en broos worden en gemakkelijker breken 20.
In een onderzoek bij mensen vertoonden 131 postmenopauzale vrouwen die dagelijks 5 gram van een supplement met gehydrolyseerd collageen gebruikten gedurende 1 jaar, een toename van 3% in de botdichtheid van de wervelkolom en een toename van bijna 7% in het dijbeen 21.
In een ander onderzoek namen sommige vrouwen een supplement met calcium in combinatie met 5 gram collageen, of een calciumsupplement zonder collageen, elke dag gedurende 12 maanden.
Aan het einde van het onderzoek hadden de vrouwen die het calcium-collageensupplement gebruikten minder botverlies en significant lagere bloedwaarden van bepaalde eiwitten die samenhangen met botafbraak dan de vrouwen die alleen calcium gebruikten 22.
Dosering en gebruik
De dosering van collageen type 2 verschilt naargelang het gekozen type supplement.
- Voor de gezondheid van huid en gewrichten bedraagt de dagelijkse dosis gehydrolyseerd collageen ongeveer 5 gram per dag.
- Voor de behandeling van osteoartritis en reumatoïde artritis wordt niet-gedenatureerd (natief) collageen in een veel lagere dagelijkse dosis ingenomen, rond 40 mg/dag.
In beide gevallen bedraagt de aanbevolen behandelingsduur 1 tot 3 maanden.
