Wat is het?
Hyaluronzuur is een doorzichtige, stroperige stof.
Het menselijk lichaam bevat ongeveer 15 gram hyaluronzuur, waarvan de helft zich in de huid bevindt 10, 23.
Bij eenzelfde weefselgewicht bevat de gewrichtsvloeistof — die de gewrichten omspoelt, voedt en beschermt — echter de hoogste concentratie hyaluronzuur in het lichaam 24.
Kenmerken
Hyaluronzuur is een glycosaminoglycaan.
Het is een polysacharide met een hoog molecuulgewicht, opgebouwd uit een lineaire keten van disacharide-eenheden van glucuronzuur en N-acetylglucosamine.
Glycosaminoglycanen zijn lineaire complexe koolhydraten die sterk polair zijn en daardoor water aantrekken en vasthouden.
Daarom worden ze in het lichaam gebruikt als smeermiddel en schokdemper.
Deze eigenschap, hygroscopiciteit genoemd, ligt aan de basis van hun biologische functies.
Waarvoor wordt het gebruikt?
Gebruik voor een mooie huid
Wanneer crèmes en serums met hyaluronzuur op de huid worden aangebracht, kunnen zij rimpels, roodheid en dermatitis verminderen 1, 2, 3.
Artsen binnen de esthetische geneeskunde injecteren hyaluronzuur in de lederhuid om de huid gehydrateerd, stevig en jeugdig te houden, of om het volume van specifieke zones te vergroten, zoals de jukbeenderen en lippen 4, 5.
Ook hyaluronzuursupplementen kunnen de huidhydratatie helpen verhogen en rimpels minder zichtbaar maken 15, 16.
Medische en gezondheidsgerelateerde toepassingen
Hyaluronzuur:
- bevordert weefselregeneratie en huidherstel bij wonden en wordt daarom verwerkt in gaas, pleisters, wondgenezingsproducten en andere wondverbanden;
- verlicht pijn en beschermt het kraakbeen bij artrose van grote gewrichten, vooral de knie, door middel van injecties in het gewricht; meer informatie »
- stimuleert fibroblasten om meer hyaluronzuur en collageen aan te maken wanneer specifieke supplementen worden ingenomen; meer informatie »
- helpt oogontstekingen te verzachten; het wordt onder meer gebruikt in oogdruppels tegen droge ogen en tijdens oogchirurgie om ontsteking te verminderen en de wondgenezing te versnellen;
- verlicht blaaspijn bij interstitiële cystitis of het blaaspijnsyndroom.
Functies
Functies van hyaluronzuur
Hyaluronzuur is een essentieel bestanddeel van de extracellulaire matrix.
De extracellulaire matrix is een complex netwerk van extracellulaire macromoleculen, zoals collageen, proteoglycanen, hyaluronzuur en elastine. Zij vormt een belangrijk raamwerk dat cellen bijeenhoudt en onderlinge biologische interacties mogelijk maakt.
Hyaluronzuur komt vooral veel voor:
- in de gewrichtsvloeistof, die de gewrichten voedt, smeert en beschermt;
- in het gewrichtskraakbeen, waar het de weerstand tegen samendrukking vergroot;
- in spierweefsel, waar het het glijden tussen aangrenzende weefsellagen vergemakkelijkt;
- in de huid, waar het de hydratatie en de veerkracht van de lederhuid helpt behouden en bijdraagt aan weefselherstel.
Hyaluronzuur is vooral bekend om zijn voordelen voor de huid: het kan een droge huid hydrateren, rimpels minder zichtbaar maken en wondgenezing versnellen.
Afgezien van intradermaal gebruik van hyaluronzuur, dat uitsluitend door ervaren artsen in de esthetische geneeskunde en dermatologie mag worden gebruikt — zie het artikel over hyaluronzuurfillers —, bespreken we hieronder de voordelen van cosmetica en supplementen met hyaluronzuur.
Afname door veroudering en ziekte
De hoeveelheid en kwaliteit van hyaluronzuur in de huid nemen af met het ouder worden 24.
Met de leeftijd daalt het hyaluronzuurgehalte in de opperhuid van 0,03% bij vrouwen van 19 tot 47 jaar naar 0,015% bij vrouwen van 60 jaar en vervolgens verder naar 0,007% bij vrouwen van 70 jaar 25.
Ook is bekend dat mensen met artrose lage concentraties hyaluronzuur in de gewrichtsvloeistof hebben 26.
Crèmes met hyaluronzuur
Er zijn verschillende hyaluronzuurmoleculen verkrijgbaar (INCI Hyaluronic Acid), met uiteenlopende molecuulgewichten en herkomsten.
Hyaluronzuur wordt tegenwoordig biotechnologisch geproduceerd, maar werd aanvankelijk uit hanenkammen gewonnen.
Hyaluronzuur is een van de belangrijkste bestanddelen van het menselijke bindweefsel en vervult in de huid samen met collageen en elastine een belangrijke structurele functie.
Het draagt daar bij aan de weerstand en aan het behoud van de structuur en veerkracht.
De belangrijkste eigenschap van hyaluronzuur is dat het grote aantallen watermoleculen kan binden, waardoor de huid gehydrateerd blijft door een vochtbindende werking.
In cosmetica bindt hyaluronzuur veel watermoleculen en ondersteunt het zo de huidhydratatie.
Daarnaast heeft het filmvormende en viscositeitsverhogende eigenschappen, afhankelijk van het molecuulgewicht en de gebruikte concentratie.
Voordelen
Door de hoge affiniteit voor water worden hyaluronzuur en het natriumzout ervan — INCI Sodium Hyaluronate — gebruikt als vochtinbrengers. Op de huid vormen ze een dun laagje dat de huid glad en gehydrateerd houdt.
Onderzoek wijst erop dat plaatselijk aangebracht hyaluronzuur mogelijk antioxiderende en ontstekingsremmende eigenschappen heeft 27.
Hyaluronzuur wordt veel gebruikt in huidverzorgings- en make-upproducten voor het gezicht en de ogen, als vochtinbrenger en filmvormend ingrediënt.
Het wordt doorgaans toegepast in een concentratie van 0,1% tot 2% en opgelost in de waterfase, ook bij hoge temperaturen.
Bij concentraties boven 2% wordt het product zo stroperig dat het moeilijk uit de flacon komt. De claim dat cosmetica 10-20% hyaluronzuur bevat, is duidelijk misleidend: bij een werkelijke concentratie van die omvang zou het product een consistentie hebben tussen pudding en een pasta van vaste kristallen.
Gehydrolyseerd hyaluronzuur
Gewoon hyaluronzuur is te groot om door de huid te worden opgenomen en hydrateert daarom vooral aan het oppervlak. Kleinere moleculaire fragmenten kunnen mogelijk wel in de diepere huidlagen doordringen.
Daardoor kunnen zij het weefsel voller doen lijken en kleine rimpels tijdelijk opvullen en gladstrijken.
Gehydrolyseerd hyaluronzuur (INCI Hydrolyzed Hyaluronic Acid) wordt verkregen door hydrolyse van hyaluronzuur met een hoog molecuulgewicht en is beter oplosbaar.
Dankzij het lage molecuulgewicht, ongeveer 8.000 Dalton, kan het langzaam door de huid worden opgenomen en daar een hydraterende werking uitoefenen.
Hydrolyzed Hyaluronic Acid wordt gebruikt in hydraterende en antirimpelcosmetica, oog- en lipcontourproducten en verzorgende producten voor huid en haar. De gebruikelijke concentratie bedraagt 0,1% tot 0,5%, met een maximum van 1%.
Een studie liet zien dat hyaluronzuur met een laag molecuulgewicht de hydratatie van de opperhuid na 9 dagen sterker verhoogde dan hyaluronzuur met een hoog molecuulgewicht; een specifieke verknoopte vorm presteerde beter dan beide 23.
Is het schadelijk?
Plaatselijk aangebracht hyaluronzuur geldt als een veilig, niet-sensibiliserend en goed verdraagbaar ingrediënt.
Lees voor meer informatie de artikelen over zuiver hyaluronzuur en gehydrolyseerd hyaluronzuur.
Hyaluronzuursupplementen
In de cosmetica wordt vaak een indicatieve regel gebruikt: moleculen met een molecuulgewicht boven 500 Dalton dringen zeer weinig en zeer langzaam door de huid.
Omdat zelfs gehydrolyseerd hyaluronzuur een veel hoger molecuulgewicht dan 500 Dalton heeft, bereikt het de diepe huidlagen slechts in beperkte mate.
Cosmetica bevat bovendien slechts kleine percentages — maximaal 2%, maar vaak minder dan 1% — zodat de hoeveelheid hyaluronzuur die werkelijk de lederhuid bereikt verwaarloosbaar is.
Om deze beperking te omzeilen, is gekozen voor orale toediening van hyaluronzuur via specifieke supplementen.
Huidveroudering
Van oudsher worden hyaluronzuursupplementen gebruikt ter preventie van gewrichtsklachten.
Doseringen van 80-200 mg per dag gedurende ten minste twee maanden verminderden bijvoorbeeld de kniepijn significant bij mensen met artrose, vooral tussen 40 en 70 jaar 6, 7, 8, 9.
Volgens een recente meta-analyse van 7 gerandomiseerde klinische studies leidde orale suppletie met hyaluronzuur tot statistisch significante verbeteringen in de huidhydratatie, elasticiteit en rimpeldiepte 9a. Ook voor stevigheid, rimpelvolume en transepidermaal waterverlies was er een algemene, maar niet statistisch significante, tendens tot verbetering.
Hyaluronzuursupplementen zijn daardoor ook populair geworden als middel tegen huidveroudering.
Ongeveer de helft van het hyaluronzuur in het lichaam bevindt zich in de huid, waar het water bindt en vocht helpt vasthouden 10.
Het natuurlijke verouderingsproces en blootstelling aan ultraviolette straling, tabaksrook en luchtverontreiniging kunnen de hoeveelheid hyaluronzuur in de huid echter verminderen 11, 12.
Met het ouder worden neemt niet alleen de aanmaak in de huid af, maar stijgt ook de activiteit van enzymen zoals hyaluronidase, die hyaluronzuur afbreken en de structuur en werking ervan aantasten.
Dosering
Supplementen kunnen het verlies van hyaluronzuur in de huid helpen voorkomen door het lichaam extra bouwstoffen te leveren die in de huid kunnen worden opgenomen 13, 14.
Doseringen van 120-240 mg per dag gedurende ten minste één maand verhoogden de huidhydratatie significant en verminderden een droge huid bij volwassenen 12.
Werkzaamheid
Een goed gehydrateerde huid maakt rimpels minder zichtbaar. Dat kan verklaren waarom suppletie in verschillende studies de huidruwheid verminderde 15, 16.
In een studie onder 60 vrouwen en mannen met kraaienpootjes namen de diepte en het volume van de rimpels af en verbeterden de glans en elasticiteit van de huid na 12 weken met 120 milligram (mg) oraal hyaluronzuur per dag 17.
Een studie onder 20 vrouwen van 45 tot 60 jaar meldde eveneens dat een supplement met hyaluronzuur, biotine, vitamine C, koper en zink na 40 dagen de elasticiteit, textuur en hydratatie van de huid verbeterde.
Naast een geringere rimpeldiepte nam de huidhydratatie bij de vrouwen met 24% toe 18.
In een andere gerandomiseerde studie van 12 weken kregen 40 mannen en vrouwen hyaluronzuur (120 mg per dag) of een placebo 18a.
In de behandelingsgroep verhoogde het supplement de hydratatie van de hoornlaag en verminderde het transepidermaal waterverlies in het gezicht. Ook verbeterden de elasticiteit van de huid van gezicht en armen en de huidstructuur, met name gladheid, schilfering en rimpels.
In een andere gerandomiseerde studie verbeterde oraal hyaluronzuur (100-200 mg per dag gedurende 12 weken) de huidhydratatie 18b. Bij oudere vrouwen traden deze voordelen alleen op met 200 mg per dag.
Vier weken suppletie met 200 mg per dag verminderde de omvang van rimpels en verhoogde de hydratatie en elasticiteit van de huid in een andere gerandomiseerde studie onder 60 vrouwen met lichte tot matige huidveroudering 18c.
Combinaties
In supplementen tegen huidveroudering wordt hyaluronzuur vaak gecombineerd met collageen, antioxidanten en plantenextracten die de werking van hyaluronidase kunnen remmen.
Verschillende klinische studies hebben aangetoond dat collageensupplementen kunnen helpen de huidveroudering te vertragen door rimpels en droogheid te verminderen en de elasticiteit te verbeteren 19, 20, 21, 22.
Bijwerkingen
Hyaluronzuur is over het algemeen veilig bij gebruik als supplement.
Na orale inname kunnen gevoelige personen last krijgen van:
- diarree;
- misselijkheid;
- krampende buikpijn.
Overgevoeligheidsreacties op het actieve ingrediënt zijn gelukkig zeldzaam.
In een studie onder 60 mensen met artrose die gedurende één jaar dagelijks 200 mg hyaluronzuur innamen, werden geen bijwerkingen gemeld 6.
