Wat is het?
Natriumhyaluronaat (INCI Sodium Hyaluronate) is het natriumzout van hyaluronzuur.
Het wordt gebruikt in cosmetica, in supplementen voor de huid en voor gezonde gewrichten, in vulmiddelen (fillers) binnen de esthetische geneeskunde, in oogheelkundige producten (zoals kunsttranen) en in preparaten voor gewrichtsinjecties.
Hyaluronzuur is een polysacharide met een hoog molecuulgewicht en is belangrijk voor de gezondheid van de huid, het kraakbeen en andere bindweefsels.
Tegenwoordig wordt het molecuul biotechnologisch geproduceerd; oorspronkelijk werd het verkregen door bacteriële fermentatie uit hanenkammen.
De belangrijkste eigenschap van hyaluronzuur is dat het een groot aantal watermoleculen kan vasthouden (hygroscopische werking), waardoor de huid en de weefsels gehydrateerd blijven.
Hyaluronzuur versus natriumhyaluronaat
Volgens een studie bestaat slechts 5% van de cosmetische producten uit ‘zuiver’ hyaluronzuur, terwijl meer dan 95% natriumhyaluronaat bevat 1. Andere bronnen noemen een lager, maar nog steeds duidelijk meerderheidsaandeel van 77% 2.
Veel cosmetica die reclame maken met hyaluronzuur zijn dus in werkelijkheid geformuleerd met natriumhyaluronaat, dat in de ingrediëntenlijst wordt vermeld als Sodium Hyaluronate.
In het algemeen is Sodium Hyaluronate stabieler en minder gevoelig voor oxidatie dan hyaluronzuur. Het heeft bovendien een lager molecuulgewicht.
Functioneel gezien hebben hyaluronzuur en natriumhyaluronaat dezelfde eigenschappen, maar die worden beïnvloed door de molecuulgrootte:
- hyaluronzuur en hyaluronanen met een laag molecuulgewicht (≤1500 kDa) kunnen diep doordringen en met specifieke receptoren interageren, waardoor mitose en celproliferatie worden gestimuleerd;
- hyaluronzuur en hyaluronanen met een gemiddeld molecuulgewicht (1500-3000 kDa) dringen door de huid en leveren de hydratatie die nodig is om de huid vol en stevig te houden;
- hyaluronzuur en hyaluronanen met een hoog molecuulgewicht (≥3000 kDa) blijven op het oppervlak van de opperhuid, waar zij een onzichtbaar laagje vormen dat de verdamping van water beperkt en zo uitdroging tegengaat.
Waarvoor wordt het gebruikt?
Hyaluronzuur is een van de belangrijkste bestanddelen van het bindweefsel en vervult in de huid samen met collageen en elastine een belangrijke structurele functie.
Natriumhyaluronaat wordt gebruikt:
- in antiverouderingscosmetica, om de huid te hydrateren en rimpels, roodheid en dermatitis te verminderen 1, 2, 3;
- in zogenoemde fillers (vulmiddelen), die artsen in het onderhuidse weefsel injecteren om rimpels glad te strijken en de huid gehydrateerd, stevig en jong te houden 4, 5;
- in antirimpelsupplementen, om de hydratatie van de huid te verhogen en het ontstaan van rimpels te verminderen 6, 7;
- in supplementen voor gezonde gewrichten, om de gewrichtssmering en de gezondheid van de gewrichten te ondersteunen;
- bij zogenoemde viscosuppletie, een medische behandeling waarbij hyaluronzuur in het gewricht wordt geïnjecteerd om pijn door artrose te verlichten;
- in geneesmiddelen en medische hulpmiddelen voor wondverzorging, om de genezing van kleine wonden, snijwonden, lichte brandwonden en schaafwonden te versnellen;
- in supplementen en medische hulpmiddelen om reflux van zure maaginhoud te verminderen;
- als hulpmiddel bij oogchirurgie en bij de behandeling van droge ogen.
Gebruik in cosmetica
Natriumhyaluronaat wordt gebruikt in lippenstift en in huidverzorgings- en make-upproducten voor het gezicht en de ogen.
Het wordt toegepast in concentraties van 0,1% tot 2% en opgelost in de waterfase, ook bij hoge temperaturen.
Wist u dat?
Bij concentraties van meer dan 2% wordt hyaluronzuur zo stroperig dat het product moeilijk uit de flacon komt. De misleidende claim van cosmetica met zeer hoge concentraties hyaluronzuur is gemakkelijk te herkennen: als die concentratie werkelijk werd gebruikt, zou het product een consistentie hebben tussen pudding en een brij van vaste kristallen.
Net als hyaluronzuur kan natriumhyaluronaat voor cosmetisch gebruik afkomstig zijn uit dierlijk weefsel, bijvoorbeeld hanenkammen, maar meestal wordt het verkregen door microbiële fermentatie.
Eigenschappen en voordelen
Natriumhyaluronaat heeft zowel functionele als technologische eigenschappen:
- Filmvormend en verzachtend: het vormt een dun beschermend laagje op de opperhuid, dat de verdamping van water door een occlusieve werking vermindert;
- Vochtbindend: het trekt water aan en houdt het op het huidoppervlak vast, waardoor de hydratatie van de opperhuid toeneemt;
- Viscositeitsverhogend: het verhoogt de viscositeit van het cosmetische product.
Door zijn grote moleculaire afmetingen kan dit ingrediënt niet in de oppervlakkige huidlagen doordringen. Wanneer het op de huid wordt aangebracht, vormt het een dun laagje dat de huid glad en gehydrateerd houdt.
Gehydrolyseerd natriumhyaluronaat
Hydrolyzed Sodium Hyaluronate ontstaat door hydrolyse van het natriumzout van hyaluronzuur met een hoog molecuulgewicht.
Omdat het uit veel kleinere moleculaire fragmenten bestaat, kan dit actieve ingrediënt in de opperhuid doordringen, het weefsel voller doen aanvoelen en zorgen voor een tijdelijke opvulling en het gladder maken van fijne rimpels.
De uitdaging bij het formuleren van cosmetica is om de moleculen van gehydrolyseerd hyaluronzuur gescheiden te houden. Wanneer deze moleculen vóór verwerking in een crème in oplossing worden gebracht, reageren ze direct met water en klonteren ze samen tot omvangrijke complexen die opnieuw te groot zijn om door de huid heen te dringen.
Werkt het?
In een studie onder 49 vrouwen van 30 tot 65 jaar met tekenen van fotoveroudering werden de effecten beoordeeld van het tweemaal daags aanbrengen van een gezichtsserum met hyaluronzuur 14.
Het serum bood zonbescherming en bevatte gehydrolyseerd hyaluronzuur met een molecuulgewicht van 50 kDa, samen met natriumhyaluronaat met een molecuulgewicht van 10-1.000 kDa 14.
Het serum werd uitstekend verdragen en zorgde direct na het aanbrengen voor een toename van de huidhydratatie met 134%, gevolgd door een verdere stijging van 55% in week 6.
Na twee weken was het gehalte aan hyaluronzuur in de huid significant gestegen; in week 4 en 6 werden nog lichte verdere toenames gezien.
Na 6 weken behandeling liet de dermatologische beoordeling bovendien verbeteringen zien in gladheid (64%), een voller huidbeeld (60%), hydratatie (63%), fijne lijntjes (31%), rimpels (14%) en het algemene huidbeeld (43%).
Een andere studie onderzocht een cosmeticum met gemicroniseerd hyaluronzuur met een zeer laag molecuulgewicht (50 kDa), waardoor het beter in de opperhuid kon doordringen 13.
In cosmetisch opzicht werden verbeteringen gezien in de hydratatie, elasticiteit en rimpeldiepte van de gezichtshuid.
Een andere studie onderzocht hyaluronzuren met verschillende molecuulgewichten — 50, 130, 300, 800 en 2.000 kDa — die in een concentratie van 0,1% op de huid werden aangebracht 13.
Na 60 dagen hadden zowel hyaluronzuur van 50 kDa als dat van 130 kDa de rimpeldiepte significant verminderd. Hyaluronzuren met een hoger molecuulgewicht waren minder werkzaam.
Een studie toonde aan dat hyaluronzuur met een laag molecuulgewicht de hydratatie van de opperhuid na 9 dagen sterker verhoogde dan hyaluronzuur met een hoog molecuulgewicht; een specifieke verknoopte vorm van hyaluronzuur presteerde beter dan beide 6.
In een recentere studie van 12 weken onder 150 deelnemers verbeterde suppletie met natriumhyaluronaat van gemiddeld molecuulgewicht (1,8 MDa) de hydratatie en elasticiteit van de huid significant. Tegelijkertijd daalden de TEWL, de talgproductie en de diepte van rimpels rond de ogen ten opzichte van placebo. Ook namen de dikte van de opperhuid, de dichtheid van de lederhuid en het gehalte aan NMF toe. De dosis van 120 mg per dag was hierbij effectiever dan 60 mg per dag 9e.
Is het schadelijk?
Hyaluronzuur is een veilig en zeer goed verdraagbaar molecuul.
Omdat natriumhyaluronaat van nature overvloedig in het lichaam voorkomt, heeft het een zeer laag sensibilisatiepotentieel bij orale inname, plaatselijk gebruik en injectie.
Sommige gemelde allergische of overgevoeligheidsreacties kunnen samenhangen met de aanwezigheid van andere bestanddelen — zoals parfums of etherische oliën — in dezelfde formule, of met onjuist of overmatig gebruik van het product.
Sterk gehydrolyseerd hyaluronzuur zou andere ongewenste ingrediënten, chemische stoffen en bacteriën dieper in de huid kunnen meevoeren 8.
Gebruik in fillers
Fillers op basis van natriumhyaluronaat zijn een populaire esthetisch-medische behandeling tegen tekenen van huidveroudering.
Hyaluronzuurfillers spelen een belangrijke rol bij de correctie van leeftijdsgebonden veranderingen, vooral in de onderste helft van het gezicht: van nasolabiale plooien en verticale liplijntjes tot marionetlijnen en volumeverlies van de lippen.
Hyaluronzuurfillers kunnen ook worden gebruikt om het volume van de jukbeenderen te vergroten.
Lees voor meer informatie:
- Hyaluronzuurfillers
- Hyaluronzuur voor de lippen
Gebruik bij viscosuppletie
Hyaluronzuur kan rechtstreeks in de gewrichten worden geïnjecteerd om pijn door artrose te verlichten. Over het algemeen wordt de behandeling beperkt tot knieartrose (gonartrose) en soms heupartrose (coxartrose).
Een analyse van studies met meer dan 12.000 volwassenen vond slechts een geringe vermindering van de pijn en een hoger risico op bijwerkingen 9.
Op basis van het huidige bewijs is er nog onvoldoende grond om intra-articulaire viscosuppletie met hyaluronzuur of afgeleiden daarvan aan te bevelen of af te raden voor de behandeling van symptomatische knieartrose 10.
Ook een beoordeling van de werkzaamheid van viscosuppletie bij de behandeling van heupartrose concludeerde dat deze behandeling hooguit een beperkt en kortdurend voordeel bij pijnverlichting lijkt te bieden 11.
Onderzoek wijst erop dat de combinatie van orale hyaluronzuursupplementen met injecties de pijnstillende voordelen en de werkingsduur mogelijk kan verlengen 12.
Gebruik in antirimpelsupplementen
Natriumhyaluronaat wordt steeds vaker gebruikt in supplementen voor een mooie huid en gezonde gewrichten, hoewel de hoge grondstofkosten ertoe leiden dat de gebruikte doseringen vaak lager zijn dan nodig.
Verschillende studies hebben aangetoond dat hyaluronzuursupplementen, gedurende ten minste twee maanden ingenomen in doseringen van 80–200 mg per dag, de kniepijn bij mensen met artrose significant verminderen, vooral bij personen van 40 tot 70 jaar 13, 14, 15, 16.
Een overzicht uit 2016 van studies naar oraal hyaluronzuur bij knieartrose concludeerde dat hyaluronzuursupplementen een veilige en doeltreffende behandeling vormen om lichte kniepijn te verminderen en mogelijk ook kunnen helpen om artrose te voorkomen 17.
Gebruik bij wondgenezing
Sodium Hyaluronate is een veelgebruikt ingrediënt in vrij verkrijgbare geneesmiddelen en medische hulpmiddelen voor wondgenezing.
Hyaluronzuur beïnvloedt de fysiologische opeenvolging van cellulaire gebeurtenissen die essentieel zijn voor weefselherstel. Plaatselijke toepassing schept gunstige omstandigheden voor de migratie en proliferatie van cellen die nieuw weefsel vormen en stimuleert de fagocytische activiteit van macrofagen.
Het is aangetoond dat het aanbrengen van hyaluronzuur op huidwonden de wondgrootte en de pijn sneller vermindert dan een placebo 16, 17, 18, 19.
Hyaluronzuur heeft ook antibacteriële eigenschappen en kan bij rechtstreeks aanbrengen op open wonden helpen om het infectierisico te verminderen 20, 21.
Daarnaast kan hyaluronzuur helpen bij gingivitis, de genezing na tandheelkundige chirurgie versnellen en mondzweren behandelen wanneer het rechtstreeks in de mondholte wordt aangebracht 22.
