Plantaardig Collageen | Bestaat Het? Bronnen en Alternatieven

In het kort

• Collageen is een eiwit dat uitsluitend bij dieren voorkomt.
• De zogenoemde ‘veganistische alternatieven voor collageen’ die momenteel in de handel verkrijgbaar zijn, zijn geen echt collageen en bieden op basis van de huidige kennis geen garantie op voordelen die vergelijkbaar zijn met die van gehydrolyseerd collageen van dierlijke oorsprong.
• Veel veganistische producten bevatten mengsels van afzonderlijke aminozuren van plantaardige oorsprong, maar de werkzaamheid van deze formuleringen is in de wetenschappelijke literatuur nog nauwelijks gedocumenteerd.
• Wanneer voor een volledig plantaardige aanpak wordt gekozen, kan het daarom rationeler zijn om eventuele vrije aminozuren te combineren met andere ingrediënten waarvoor sterker bewijs bestaat dat zij de huidfysiologie ondersteunen. Daartoe behoren structurele stoffen zoals hyaluronzuur, antioxidanten zoals astaxanthine en voedingsstoffen of plantenextracten die de collageensynthese kunnen ondersteunen, zoals vitamine C, extracten van Aziatische waternavel of ginseng, silicium, koper en zink.

Collageentekort bij veganisten

Hoewel bij mensen die een veganistisch voedingspatroon volgen niet van een werkelijk collageentekort kan worden gesproken, wijzen sommige gegevens erop dat hun endogene collageensynthese gemiddeld lager kan zijn dan bij omnivoren.

Juist daarom zouden veganisten paradoxaal genoeg een bevolkingsgroep kunnen vormen die mogelijk sterker reageert op gerichte suppletie.

• Een onderzoek stelde een daling van 10% in de collageensynthese vast bij vegetariërs/veganisten ten opzichte van omnivoren ¹.
• Recente onderzoeken bij veganistische populaties laten significant lagere P1NP-waarden zien (minder collageenvorming) en hogere waarden van markers voor collageenresorptie ^{2, 3}.
• Bijzonder interessant is dat één onderzoek een verminderde reactie meldde op de antiagingeffecten op de huid van radiofrequentie met fractionele microneedling bij veganistische deelnemers vergeleken met omnivoren ⁴.
• Eerdere onderzoeken hadden al melding gemaakt van een verminderde wondgenezing na behandeling bij veganistische deelnemers ten opzichte van omnivoren ^{5, 6, 7}.

Plantaardig Collageen Bestaat Niet

Collageen is een eiwit dat uitsluitend in het dierenrijk voorkomt.

Het vormt het belangrijkste bestanddeel van bindweefsels (botten, huid, kraakbeen, pezen, ligamenten, bloedvatwanden enz.), waaraan het structuur en stevigheid verleent.

Daarom bestaat plantaardig of veganistisch collageen niet in de natuur.

Soms wordt de term plantaardig collageen ten onrechte gebruikt voor extracten van bepaalde algen met gelerende eigenschappen, zoals agaragar. Dit product bestaat uit polysachariden en bevat geen eiwitten.

Chemisch en functioneel is het dus een volledig ander product dan echt dierlijk collageen en daarom volledig nutteloos voor het bevorderen van de gezondheid van huid en gewrichten.

Bronnen van Collageen

Op basis van de oorsprong kunnen verschillende soorten collageen worden onderscheiden:

• marien collageen (of viscollageen);
  
• rundercollageen;
  
• varkenscollageen;
  
• kippencollageen.

In het verleden werd het meeste collageen voor voedingssupplementen gewonnen uit slachtbijproducten van varkens en runderen (zoals varkenshuid, ontvette botten, kraakbeen, pezen, longweefsel of ander bindweefsel) ¹⁰.

De winning van gehydrolyseerd collageen uit varkens en runderen kent enkele beperkingen vanwege gezondheidsproblemen, zoals varkensgriep en boviene spongiforme encefalopathie. Ook moet rekening worden gehouden met religieuze bezwaren.

In de pluimveesector zijn alternatieve bronnen voor collageenwinning ontwikkeld (kippencollageen).

Momenteel is er veel vraag naar het zogenoemde marien collageen, dat wordt verkregen uit de huid, de schubben en de graten van zoet- of zoutwatervissen. Alternatieve bronnen zijn ook verkregen uit ongewervelde zeedieren, zoals kwallen of sponzen.

Om collageen uit dierlijke matrices te winnen, kunnen thermische, zure, alkalische of enzymatische behandelingen (pepsine, trypsine en collagenase), of een combinatie daarvan, worden gebruikt. Hetgebruik van ultrageluid als alternatieve methode voor collageenextractie verandert het molecuul niet en vergemakkelijkt de enzymatische werking ¹².

Met de verschillende extractiebehandelingen kan een gehydrolyseerd collageen (voorverteerd) product worden verkregen dat beter oplosbaar, verteerbaar en biologisch beschikbaar is dan natief collageen.

Collageenrijke Voedingsmiddelen

De collageenrijke voedingsmiddelen zijn uitsluitend van dierlijke oorsprong en omvatten:

• botten en bottenbouillon;
• vlees dat rijk is aan bindweefsel (maar moeilijk verteerbaar is);
• varkenszwoerd (eveneens moeilijk verteerbaar);
• vishuid;
• oesters;
• visgraten en visbouillon;
• eieren;
• visgelatine – gelatine en voedingsmiddelen die gelatine bevatten (snoep, vlees in gelei enz.);
• vlees van jonge dieren (bijvoorbeeld kalfsribben), omdat het collageen van jonge dieren beter verteerbaar is dan dat van oude dieren.

Veganistische Alternatieven

Een vegetarisch collageen zou kunnen worden gewonnen uit eieren; dit eiwit bevindt zich vooral in de dooier en in de membranen tussen de schaal en het eiwit.

Wie een pescotarisch voedingspatroon volgt, kan zonder problemen marien collageen innemen.

Veganistisch collageen kan in een laboratorium worden gesynthetiseerd met genetisch gemodificeerde gisten en bacteriën. Onderzoekers hebben bijvoorbeeld ontdekt dat de bacterie Pichia pastoris met genetische-engineeringtechnieken kan worden aangepast, door menselijke genen in te brengen, zodat deze een producent wordt van niet-dierlijk collageen ¹³. Echte veganistische collagenen en de op deze wijze geproduceerde hydrolysaten zijn al commercieel verkrijgbaar, maar zijn nog zeer duur en in Europa niet goedgekeurd voor gebruik in voedingssupplementen.

Een andere mogelijkheid voor veganisten is de inname van een mengsel van aminozuren van plantaardige oorsprong dat de samenstelling van collageen enigszins nabootst.

De meest voorkomende aminozuren in collageen van zoogdieren zijn: ¹⁴:

• Glycine: 27%
• Proline: 16%
• Valine: 14%
• Hydroxyproline: 14%
• Glutaminezuur: 11%

Helaas is het belangrijkste aminozuur, hydroxyproline, zeer moeilijk in een laboratorium te verkrijgen en zijn de productiekosten extreem hoog. Daarom bevatten veganistische collageensupplementen doorgaans geen hydroxyproline.

Bovendien moet worden bedacht dat een mengsel van afzonderlijke aminozuren niet dezelfde voordelen biedt als gehydrolyseerd collageen.

Gehydrolyseerd collageen werkt namelijk op twee verschillende manieren. Bij de eerste werking leveren de vrije aminozuren de bouwstenen voor de vorming van collageen- en elastine.

Bij de tweede, veel belangrijkere werking fungeren de bioactieve peptiden van collageen als liganden: zij binden zich aan receptoren op het membraan van fibroblasten en stimuleren de productie van nieuw collageen, elastine en hyaluronzuur.

Na orale inname van gehydrolyseerd collageen is het proline-hydroxyprolinepeptide het meest voorkomende peptide in het plasma en het heeft de neiging zich vervolgens tot 96 uur na inname in de huid op te hopen ¹⁵.

Om deze redenen kan de geïsoleerde inname van de aminozuren waaruit collageen bestaat slechts een zeer beperkt effect hebben, omdat de activiteit van de fibroblasten niet wordt gestimuleerd.

Vitaminen, Mineralen en Antioxidanten

Naast de aanvoer van de aminozuren waaruit collageen bestaat, vereist de collageensynthese voldoende aanwezigheid van bepaalde vitaminen en mineralen.

Vitamine C is bijvoorbeeld een cofactor van de enzymen die de drievoudige helixstructuur van procollageen stabiliseren.

Andere belangrijke micronutriënten zijn koper, zink, silicium en mangaan, waarvan tekorten in de bevolking overigens zeldzaam zijn. Veganisten lopen een groter risico op een zinktekort ^{16, 17}.

Het Belang van Antioxidanten

Factoren zoals een teveel aan vrije radicalen , een gebrekkig voedingspatroon, roken, alcoholisme, ziekten en overmatige blootstelling aan de zon kunnen de synthese en integriteit van collageen aantasten.

Een adequate inname van antioxidanten — niet te laag en niet te hoog — is belangrijk om deze factoren tegen te gaan en huidveroudering te vertragen .

Daarbij moet worden opgemerkt dat mensen die veganistisch eten dankzij hun hoge consumptie van verse plantaardige voedingsmiddelen doorgaans veel vitamine C en polyfenolische antioxidanten binnenkrijgen. Voor hen kan aanvullende inname van antioxidanten daarom overbodig zijn.

Wat Zeggen de Onderzoeken

In één onderzoek leidde suppletie met ‘veganistisch collageen’ VeCollal^® [op basis van glycine, L-proline, L-alanine, extract van Aziatische waternavel, L-asparaginezuur, L-glutaminezuur, L-arginine, L-serine, L-leucine, L-valine, L-threonine, L-glutamine, L-lysine-monohydrochloride, vitamine C, L-isoleucine, L-fenylalanine, L-tyrosine, L-methionine, L-histidine, L-cysteïne-monohydrochloride, wortelextract van Panax ginseng, L-tryptofaan] ¹⁸:

• tot een significante toename van de collageendichtheid en -elasticiteit met respectievelijk 4,7% en 5,1% ten opzichte van de placebogroep;
• verminderde het significant rimpels, de huidtextuur en poriën met respectievelijk 27,5%, 20,1% en 12,3% ten opzichte van de placebogroep;
• verhoogde het de hydratatie en helderheid van de huid significant met respectievelijk 4,3% en 2,3% ten opzichte van de placebogroep.

De werkzaamheid van het product was vergelijkbaar met die van viscollageen.

Een ander soort ‘plantaardig collageen’, genaamd Vegcol^® (dat papaïne en extracten van broccoli en wortel, 26% collagentripeptiden en 3,6% van het tripeptide glycine-proline-hydroxyproline bevat) verbeterde de groeisnelheid, dichtheid en dikte van de huid significant. Daarnaast werd de huid gladder en namen de rimpels in het gebied van de kraaienpootjes met 50% af ¹⁹.

Veganistisch of dierlijk: welk collageen kiest u

Hoewel de afgelopen jaren enkele voorlopige onderzoeken naar veganistische alternatieven voor collageen zijn gepubliceerd, is de beschikbare wetenschappelijke literatuur over deze oplossingen nog relatief beperkt.

Daarentegen is suppletie met gehydrolyseerd collageen — vooral wanneer dit rijk is aan specifieke bioactieve peptiden — inmiddels onderzocht in enkele tientallen klinische onderzoeken bij mensen.

Veel van deze onderzoeken meldden significante verbeteringen in huidparameters zoals hydratatie, elasticiteit en stevigheid van de huid; deze resultaten zijn later ook bevestigd door systematische literatuuronderzoeken.

Daarom is gehydrolyseerd collageen op dit moment de optie met de sterkste wetenschappelijke onderbouwing wanneer maximale werkzaamheid het doel is en er geen ethische of persoonlijke redenen zijn om ingrediënten van dierlijke oorsprong te vermijden.