Wat is het?
Gezichtsgymnastiek bestaat uit een reeks specifieke oefeningen voor het gezicht waarbij de gezichtsspieren bewust worden aangespannen.
Volgens voorstanders zou een gerichte training van deze spieren het uiterlijk verbeteren, de gezichtscontouren duidelijker maken en zichtbare tekenen van veroudering, zoals verslapping van de gezichtshuid, verminderen.
Talloze boeken en websites beloven opvallende resultaten, maar het wetenschappelijke bewijs is beperkt en de veronderstelde werking berust vooral op persoonlijke ervaringen.
De belangstelling blijft niettemin groot. Regelmatig verschijnen er kleine hulpmiddelen die speciaal zijn ontworpen om de gezichtsspieren te trainen.
Wetenswaardigheid: het gezicht telt 43 spieren. De meeste worden aangestuurd door de zevende hersenzenuw, ook wel de aangezichtszenuw genoemd. Deze spieren zijn belangrijk voor dagelijkse functies, waaronder kauwen en het tonen van gezichtsuitdrukkingen.
Hoe werkt het?
De veronderstelde werking van gezichtsgymnastiek is gebaseerd op hypertrofie, ofwel volumetoename, van de gezichtsspieren als gevolg van training.
Net als andere spieren kunnen gezichtsspieren op belasting reageren door dikker te worden.
Naarmate zij meer volume innemen, brengen zij de huid op spanning en helpen zij het gezichtsvolume op te vullen. Hierdoor kan het gezicht er gladder en jeugdiger uitzien.
Gezichtsoefeningen kunnen daarnaast de plaatselijke doorbloeding bevorderen en de afvoer van afvalstoffen ondersteunen, waardoor mogelijk ook de weefselregeneratie wordt gestimuleerd.
Ten slotte zouden zij kunnen helpen om plaatselijke vetophopingen in het gezicht te verminderen.
Dit laatste is omstreden. Lange tijd stelde onderzoek dat plaatselijke vetverbranding niet bestaat en dat vetverlies alleen algemeen en niet op één specifieke plek kan optreden 1, 2, 3, 4.
Praktijkervaring, fysiologische overwegingen en enkele studies suggereren echter dat het vetverlies groter kan zijn rond spieren die intensiever worden gebruikt 5, 6.
Werkt het?
Gezichtsoefeningen worden doorgaans uitgevoerd om het uiterlijk van het gezicht te verbeteren, verouderingstekenen tegen te gaan en de spierkracht te vergroten 7.
Er is echter weinig klinisch onderzoek naar de werkzaamheid.
Een overzicht uit 2014 concludeerde dat het wetenschappelijke bewijs onvoldoende was om vast te stellen of gezichtsgymnastiek het gezicht daadwerkelijk verjongt. Hoewel sommige resultaten positief waren, vertoonden de onderzoeken belangrijke methodologische tekortkomingen 8.
Een recentere systematische review beschreef verbeteringen in de mechanische eigenschappen en elasticiteit van de huid van gezicht en hals, in de dikte en dwarsdoorsnede van de gezichtsspieren en in de volheid van de boven- en onderwangen 11.
Vanwege de lage bewijskracht zijn zorgvuldig gecontroleerde onderzoeken met voldoende deelnemers nodig om deze effecten te bevestigen 11.
Effect op gezichtsverjonging
In één onderzoek leidde het tweemaal daags uitvoeren van gezichtsoefeningen gedurende acht weken tot een grotere spierdikte en een jonger ogend gezicht 9.
Een ander onderzoek omvatte 27 vrouwen van 40 tot 65 jaar met lichte tot matige fotoveroudering en gezichtsatrofie 10.
Aan het begin volgde iedere deelnemer twee trainingssessies van 90 minuten bij een speciaal opgeleide yogadocent. Daarbij leerden zij de oefeningen correct uit te voeren.
Gedurende de eerste acht weken deden de deelnemers de gezichtsoefeningen dagelijks. In de daaropvolgende 12 weken oefenden zij om de dag.
Er werden foto’s gemaakt bij aanvang, na acht weken en aan het einde. Twee dermatologen beoordeelden deze met gestandaardiseerde schalen voor gezichtsveroudering om de zichtbare leeftijd te schatten.
De gemiddelde geschatte leeftijd was bij aanvang 50,8 jaar, daalde na acht weken tot 49,6 en bedroeg in week 20 nog 48,1 jaar: bijna drie jaar jonger dan bij de start.
De deelnemers waren zeer tevreden en rapporteerden een duidelijke verbetering van 18 van de 20 beoordeelde gezichtskenmerken.
Andere auteurs meldden dat oefeningen de gezichtsspieren sterker en korter maakten en dat de bovenliggende huid steviger en elastischer werd. Ook werd een rechtstreeks verband gevonden tussen toegenomen spierkracht en een betere huidelasticiteit 13.
Effect op de geestelijke gezondheid
Volgens een systematische review van 7 experimentele studies kan het vrijwillig aanspannen van de gezichtsspieren depressieve symptomen en de stemming verbeteren en chronische stress verminderen 12.
Door de lage kwaliteit van de onderzoeken is aanvullend onderzoek nodig voordat voordelen voor de geestelijke gezondheid kunnen worden bevestigd.
Zijn er bijwerkingen?
Van alle soorten rimpels behoren mimische rimpels doorgaans tot de eerste rimpels die bij jongvolwassenen zichtbaar worden.
Deze meer of minder diepe lijnen ontstaan door herhaalde samentrekkingen van de gezichtsspieren tijdens het spreken of het uiten van emoties.
Aanvankelijk zijn zij tijdelijk, maar door herhaling kunnen zij blijvend worden.
Ze komen vooral voor op het voorhoofd, tussen de wenkbrauwen, in de nasolabiale plooien en rond de ogen, waar zij kraaienpootjes vormen.
De meest geschikte behandelingen zijn gericht op ontspanning van de overmatig aangespannen spieren die de rimpels veroorzaken. Voorbeelden zijn injecties met botulinetoxine en cosmetische stoffen met een vergelijkbare werking, zoals Argireline.
Daarom zou gezichtsgymnastiek onder bepaalde omstandigheden het ontstaan van mimische rimpels kunnen bevorderen.
Om dit risico te beperken is de uitvoeringstechniek van groot belang. Bij veel oefeningen wordt de huid van gevoelige zones — het voorhoofd en de huid rond ogen en lippen — met de vingers strak gehouden terwijl de onderliggende spieren bewust worden aangespannen.
Voorbeelden van oefeningen
Gezichtsgymnastiek kan uit allerlei oefeningen bestaan die op verschillende delen van het gezicht en op specifieke esthetische problemen zijn gericht.
Omdat het geen wetenschappelijk gevalideerde behandeling is, kan niet nauwkeurig worden vastgesteld welke oefeningen moeten worden uitgevoerd, hoelang en hoe vaak.
Er blijft daardoor veel ruimte voor persoonlijke ervaring en voor het aanpassen van de routine.
