INHOUDSOPGAVE
Wat is het?
Co-enzym Q10 is een antioxiderende voedingsstof die veel wordt gebruikt in antirimpelcrèmes en verschillende supplementen.
In het menselijk lichaam is het belangrijk voor een goede mitochondriale functie, de gezondheid van het hart, de spierfunctie en de schoonheid van de huid.
Co-enzym Q10 komt in elke cel van het lichaam voor. De hoogste concentraties bevinden zich echter in organen met de grootste energiebehoefte, zoals het hart, de nieren, de longen en de lever 1.
Een onderzoek bij mensen wees uit dat de concentraties van co-enzym Q10 in verschillende organen, waaronder het hart, de lever en de nieren, hun piek bereikten voordat de deelnemers 20 jaar oud waren en met de leeftijd afnamen 2. Andere onderzoeken lieten daarentegen een belangrijker verband met de hoeveelheid spiermassa zien 3, 4.
Om deze reden en vanwege zijn metabole werking is co-enzym Q10 een populair ingrediënt geworden in anti-agingproducten, zowel voor uitwendig als oraal gebruik.
- Supplementen met co-enzym Q10 worden gebruikt om de gezondheid van het hart te verbeteren, het energieniveau te verhogen, sportprestaties te ondersteunen en ‘veroudering te vertragen’.
- Gezichtscrèmes met co-enzym Q10 worden aangeprezen vanwege hun antioxiderende, antirimpel- en anti-agingeigenschappen.
Ubiquinon of ubiquinol?
Co-enzym Q10 komt in het lichaam hoofdzakelijk in twee vormen voor: ubiquinon en ubiquinol.
Ubiquinon is de geoxideerde vorm, die in het lichaam wordt gerecycled (gereduceerd) tot ubiquinol.
Tussen 90% en 98% van de totale hoeveelheid co-enzym Q10 in het bloed is aanwezig als ubiquinol.
De verhouding tussen ubiquinol en ubiquinon lijkt met de leeftijd af te nemen door een verminderde omzetting tussen beide vormen en een toename van oxidatieve stress. Suppletie met ubiquinol kan deze verhouding verhogen en schade door vrije radicalen verminderen 7.
Ubiquinol kan geschikter zijn voor ouderen of voor mensen die ubiquinon moeilijk opnemen of moeilijk in ubiquinol omzetten.
Omdat ubiquinol pas relatief recent is ontwikkeld, is er echter minder klinisch onderzoek dat de gezondheidstoepassingen ervan ondersteunt dan voor ubiquinon 8.
Gebruik in cosmetica
Co-enzym Q10 (INCI Ubiquinone, syn. Coenzyme Q10) is een geeloranje, in olie oplosbaar poeder.
Biologisch gezien is het een enzymatische cofactor die verantwoordelijk is voor het transport van elektronen door het mitochondriale membraan. In celmembranen heeft het een antioxiderende werking en vermindert het de peroxidatie van lipiden en eiwitten.
Net als vitamine C kan co-enzym Q10 vitamine E uit de geoxideerde vorm regenereren.
Vanwege deze antioxiderende werking wordt ubiquinon gebruikt in cosmetische anti-agingemulsies en in oogcontourserums.
In in-vitro-onderzoek bleek co-enzym Q10 de aanmaak van collageen en elastine te verhogen, oxidatieve schade te onderdrukken (door de aanmaak van ROS en matrixmetalloproteïnasen te verminderen) en ontstekingen te verminderen 10a, 10b.
Ondanks de gunstige effecten is co-enzym Q10 echter niet bijzonder geschikt voor toediening via de huid, vanwege de geringe oplosbaarheid in water en het relatief hoge molecuulgewicht. Hierdoor dringt het beperkt in de huid door en heeft het de neiging zich in de hoornlaag op te hopen 11, 12. Bovendien wordt co-enzym Q10 afgebroken bij blootstelling aan licht 13.
Om deze beperkingen te overwinnen zijn verschillende oplossingen onderzocht, zoals opname in vesiculaire dragers en micro-emulsies 1, 2.
Voordelen voor de huid
Huidveroudering gaat gepaard met een afwijkende mitochondriale functie, verhoogde oxidantniveaus en een daling van de concentratie co-enzym Q10.
In theorie kan een verhoging van de hoeveelheid co-enzym Q10 in de huid huidveroudering tegengaan door de antioxidatieve afweer en de mitochondriale activiteit te versterken.
Het rechtstreeks aanbrengen van co-enzym Q10 op de huid kan daardoor schade door interne en externe oxidatieve factoren verminderen, de energieproductie in huidcellen verhogen en de antioxidatieve bescherming bevorderen 19.
In een onderzoek verhoogde en behield het tweemaal daags gedurende een week aanbrengen van een crème met 0,01% co-enzym Q10 de werking van het mitochondriale membraan, zowel bij oudere als jongere proefpersonen 19. In andere onderzoeken bleek de combinatie met andere antioxidanten bescherming te bieden tegen uv-straling en de rimpels van de huid te verminderen 19.
Het lijkt ook effectief bij het verminderen van de diepte van rimpels en bij het verminderen van oxidatieve stress en DNA-schade door uv-straling 9, 19, 11, 12, 24.
Daarnaast lijken mensen met een lage concentratie co-enzym Q10 een grotere kans te hebben om huidkanker te ontwikkelen 13.
In cosmetica wordt co-enzym Q10 gebruikt in concentraties van 0,01% tot 0,1%. De grootste beperking voor cosmetisch gebruik is de geeloranje kleur die het bij klinisch relevante concentraties (>0,3%) aan de formulering zou geven. Het cosmeticum zou niet alleen organoleptisch onaantrekkelijk zijn, maar ook vlekken op kleding maken.
Ubiquinon wordt ook door de gevoelige huid goed verdragen en wordt als veilig voor cosmetisch gebruik beschouwd 13.
Samengevat
Volgens een recente review van 36 publicaties herstelt de plaatselijke toepassing van huidverzorgingsproducten met co-enzym Q10 de cellulaire CoQ10-concentraties. Dit helpt de cellulaire energiehomeostase te normaliseren en biedt antioxidatieve effecten die huidbeschadiging, waaronder tekenen van huidveroudering, helpen herstellen 13a.
Klinisch gezien vermindert de plaatselijke toepassing van producten met co-enzym Q10 de diepte van rimpels, een teken dat met veroudering samenhangt.
Supplementen met co-enzym Q10
In grote hoeveelheden kunnen vrije radicalen de cellen beschadigen; dergelijke schade is in verband gebracht met chronische aandoeningen zoals hartziekten, diabetes en veel soorten kanker.
Co-enzym Q10 is van vitaal belang om het energieniveau (ATP) op peil te houden en oxidatieve stress in het hele lichaam, vooral in het hart, te voorkomen.
Omdat ATP voor alle lichaamsfuncties wordt gebruikt en oxidatieve schade destructief is voor cellen, is het niet verrassend dat verschillende chronische ziekten (bijv. hartaandoeningen, hersenaandoeningen, diabetes en kanker) in verband zijn gebracht met lage concentraties co-enzym Q10 14.
Het is niet duidelijk of lage concentraties co-enzym Q10 deze ziekten veroorzaken of er het gevolg van zijn.
Veroudering en levensduur
Co-enzym Q10 verlengt de levensduur van ratten, bijen en wormen. Muizen met een tekort aan co-enzym Q10 leven daarentegen korter. Andere onderzoeken bij muizen en ratten vonden echter geen effect op de levensduur 16, 17, 18.
Er is onvoldoende bewijs om te stellen dat co-enzym Q10 de levensduur van mensen kan verlengen, hoewel wetenschappers deze mogelijkheid onderzoeken.
In een onderzoek onder 443 ouderen verbeterde suppletie met selenium (200 mcg/dag) en co-enzym Q10 (200 mg/dag) gedurende 4 jaar de vitaliteit, het lichamelijk functioneren en de levenskwaliteit 19.
Hartgezondheid
Co-enzym Q10 verbetert de gezondheid van het hart en lijkt patiënten met hartfalen te helpen door de hartfunctie te verbeteren, de productie van ATP te verhogen en oxidatieve schade te beperken.
Suppletie kan ook gunstig zijn voor mensen die een hartaanval hebben gehad, vooral wanneer het binnen enkele dagen na het infarct wordt toegediend.
In een onderzoek onder 420 mensen met hartfalen verbeterde een behandeling met co-enzym Q10 gedurende twee jaar de symptomen en verminderde deze het risico om aan hartproblemen te overlijden met 43% 20.
Een onderzoek van 1 jaar wees uit dat co-enzym Q10 het aantal mensen verminderde dat vanwege verergering van hartfalen in het ziekenhuis moest worden opgenomen 21.
Een review van 14 onderzoeken onder 2100 patiënten met hartfalen wees uit dat co-enzym Q10 de sterfte met 31% verminderde, maar de hartfunctie en de symptomen van hartfalen niet verbeterde 22.
Co-enzym Q10 dat binnen 3 dagen na een hartaanval werd toegediend, verminderde hartpijn en een onregelmatige hartslag en verbeterde de hartfunctie bij 144 mensen. Ook het aantal nieuwe hartaanvallen en sterfgevallen was lager in de groep die co-enzym Q10 had gebruikt 23.
Volgens een meta-analyse van 45 gerandomiseerde klinische onderzoeken onder 2.932 mannen en vrouwen verlaagde co-enzym Q10 de systolische bloeddruk gemiddeld met 3,3 mmHg, terwijl het geen effect had op de diastolische bloeddruk 23a.
Diabetes
Suppletie met co-enzym Q10 kan helpen de insulinegevoeligheid te verhogen, de bètacellen van de alvleesklier te beschermen en de bloedsuikerspiegel te verbeteren.
Een analyse van 14 onderzoeken onder in totaal 693 mensen met overgewicht of obesitas en diabetes wees uit dat co-enzym Q10 in doseringen lager dan 200 mg/dag de glucosewaarden (nuchtere bloedglucose en HbA1c) en insulinespiegels verlaagde 24.
Niet alle onderzoeken slaagden er echter in de glucosewaarden te verlagen, hoewel soms wel positieve resultaten voor de insulinegevoeligheid werden behaald 25, 26, 27, 28, 29, 30.
Kanker
Co-enzym Q10 speelt een fundamentele rol bij de bescherming van het DNA en de overleving van cellen, die beide sterk samenhangen met de preventie en terugkeer van kanker.
Lage concentraties co-enzym Q10 zijn in verband gebracht met een tot 53,3% hoger risico op kanker en wijzen bij verschillende soorten kanker op een ongunstige prognose 31, 32, 33.
Een onderzoek suggereerde bovendien dat suppletie met co-enzym Q10 de kans op terugkeer van kanker kan helpen verkleinen 34.
Bij ratten verminderde co-enzym Q10 de groei van tumoren in de dikke darm en blokkeerde het de ontwikkeling van precancereuze letsels 35.
Er zijn echter grote klinische onderzoeken nodig om de mogelijke antitumorale effecten van co-enzym Q10 te bestuderen.
Op basis van de huidige kennis kan co-enzym Q10 niet worden aanbevolen voor de preventie of behandeling van kanker.
Stemming en depressie
Volgens een meta-analyse van 6 gerandomiseerde klinische onderzoeken onder 400 deelnemers verminderde co-enzym Q10 (in doseringen van 100-200 mg/dag gedurende 6-24 weken) de symptomen van depressie vergeleken met een placebo 35a. Er zijn echter meer gegevens nodig om deze mogelijke voordelen te bevestigen.
Dosering
Voor de meeste onderzochte ziekten en aandoeningen zijn 100-300 mg co-enzym Q10, verdeeld over twee dagelijkse doses, effectief.
Doseringen tot 500 mg lijken goed te worden verdragen, en in talrijke onderzoeken zijn nog hogere doseringen gebruikt zonder ernstige bijwerkingen 59, 36, 37.
Co-enzym Q10 is vetoplosbaar en wordt langzaam en beperkt opgenomen. Wanneer supplementen met co-enzym Q10 bij de maaltijd worden ingenomen, kan het lichaam het echter tot drie keer sneller opnemen dan zonder voedsel 38, 39.
Bijwerkingen
Suppletie met co-enzym Q10 lijkt door mensen goed te worden verdragen en heeft een lage toxiciteit 40. De deelnemers aan sommige onderzoeken vertoonden zelfs geen belangrijke bijwerkingen bij dagelijkse doseringen van 1.200 mg gedurende 16 maanden 41.
Co-enzym Q10 wordt vaak gecombineerd met vitamine E om de antioxiderende effecten ervan te versterken 42.
Co-enzym Q10 kan gevaarlijke wisselwerkingen hebben met bepaalde geneesmiddelen. Zo zijn er verschillende gevallen gemeld waarin de werking van warfarine afnam 43, 44, 45. Daarnaast kan Q10 de bloeddruk verlagen en de bloedsuikerspiegel doen dalen, waardoor de effecten van eventuele bloedsuiker- en bloeddrukverlagende geneesmiddelen worden versterkt.
