INHOUDSOPGAVE
Wat is het?
Elastose is een degeneratief proces dat leidt tot ophoping van elastine in de weefsels, vooral in de diepere lagen van de huid, de dermis.
Elastine is een eiwit met opmerkelijke elastische eigenschappen. Het komt vooral voor in de huid, slagaders en longen.
Elastose wordt gekenmerkt door een paradoxale toename van elastisch materiaal. De elastinevezels zijn echter grof en ongeordend en daardoor disfunctioneel.
Het uiteindelijke gevolg van elastose is daarom verlies van elasticiteit van het bindweefsel.
Soorten en oorzaken
Elastose is een belangrijk kenmerk dat verschillende huidaandoeningen gemeen hebben. De meest voorkomende vorm is de zogenoemde solaire elastose of actinische elastose.
Solaire elastose
De term photoaging duidt op voortijdige huidveroudering die wordt veroorzaakt door overmatige blootstelling aan de zon.
Dit proces, ook fotoveroudering genoemd, wordt gekenmerkt door een abnormale ophoping van elastische vezels, vandaar de naam solaire elastose.
UV-straling verhoogt de expressie van elastine namelijk 4 keer 1, 2.
Zoals vermeld gaat het echter om afgebroken en ongeordende elastische vezels die niet goed functioneren en daardoor de huidelasticiteit verminderen in plaats van verhogen 3. Dit bevordert de vorming van rimpels en huidverslapping 4, 5.
| Fysiologische veroudering | Fotoveroudering met solaire elastose |
| Algemene afname van de extracellulaire matrix, met minder elastine en uiteenvallen van elastische vezels | Ophoping van dystrofisch, niet-functioneel elastotisch materiaal in de reticulaire dermis |
Een huid met solaire elastose ziet er gelig en verdikt uit en vertoont rimpels en diepe groeven.
Syndroom van Favre-Racouchot
Het syndroom van Favre-Racouchot staat ook bekend als “nodulaire elastose”.
Het wordt gekenmerkt door de vorming van cysten en comedonen in door de zon beschadigde huid. Deze letsels treffen vaak de huid rond de ogen, de slapen en de hals.
Het syndroom van Favre-Racouchot wordt vermoedelijk veroorzaakt door een combinatie van blootstelling aan de zon en zwaar roken 6.
Andere vormen van elastose
Lineaire focale elastose
Lineaire focale elastose is een zeer zeldzame dermale elastose die meestal de rug of romp aantast, maar ook op de dijen, armen en borsten kan voorkomen.
De aandoening veroorzaakt letsels die op gewone striae lijken, met gele, voelbare lijnen die zich horizontaal uitstrekken, meestal in de onderrug, en doorgaans geen klachten veroorzaken.
Er is geen duidelijke uitlokkende factor vastgesteld, hoewel stomp trauma, zwangerschap, gewichtsverlies of snelle groei een rol kunnen spelen 7.
Elastosis perforans serpiginosa
Elastosis perforans serpiginosa (EPS) is een zeldzame huidaandoening waarbij abnormale elastische vezels vanuit de papillaire dermis naar de epidermis doordringen.
De aandoening uit zich als groepen kleine roodachtige bultjes van 2-5 mm doorsnee, vaak gerangschikt in lineaire, cirkelvormige of slangachtige patronen.
EPS kan idiopathisch zijn, dus van onbekende en mogelijk genetische oorsprong, reactief zijn en samengaan met andere erfelijke aandoeningen zoals het syndroom van Down, het syndroom van Ehlers-Danlos en het syndroom van Marfan, of door geneesmiddelen worden veroorzaakt; de aandoening treft 1% van de mensen die met D-penicillamine worden behandeld.
Elastoom
Een elastoom is een plaatselijke ophoping van elastine in de dermis. Het is een type bindweefselnaevus.
Syndroom van Buschke-Ollendorff
Het syndroom van Buschke-Ollendorff is een zeldzame erfelijke aandoening van het bindweefsel. Het staat ook bekend als dermatofibrosis lenticularis disseminata, dermato-osteopoikilose en familiair cutaan collagenoom.
Het gaat gepaard met kleine bindweefselnaevi die het vaakst op de romp en ledematen voorkomen.
Deze naevi kunnen elastomen zijn, opgebouwd uit elastinevezels, collagenomen, opgebouwd uit collageenvezels, of fibromen, opgebouwd uit fibreus weefsel. Ze verschijnen als licht verheven geelachtige papels, knobbeltjes of plaques en veroorzaken geen jeuk.
Behandeling van solaire elastose
Solaire elastose is slechts een van de vele histologische kenmerken die met fotoveroudering samenhangen.
In het algemeen zijn in door de zon beschadigde huid de volgende veranderingen zichtbaar:
- fragmentatie van collageenvezels en elastinevezels;
- een afname van de grondsubstantie van de extracellulaire matrix (ECM);
- een afname van hyaluronzuur in de dunner geworden epidermis.
Anti-agingstrategieën zijn daarom gericht op het stoppen van de afbraak van de drie belangrijkste structurele bestanddelen van de huid: collageen, elastine en hyaluronzuur.
Alle drie de bestanddelen worden namelijk door fotoveroudering beschadigd en nemen fysiologisch af met de leeftijd.
De beste behandeling tegen fotoveroudering blijft preventie: voorkom dat de huid zonder bescherming door UV-filters aan de zon of aan zonnebanken wordt blootgesteld.
Wanneer de schade al zichtbaar is, bestaan er enkele cosmetische en farmacologische producten voor toepassing op de huid die de tekenen van fotoveroudering lijken te verminderen. Daarnaast zijn er uiteraard verschillende behandelingen uit de esthetische geneeskunde.
Bij ernstige elastose is veel geduld nodig en moet de aandoening op meerdere fronten worden aangepakt, cosmetisch, nutritioneel en medisch, met het besef dat de schade kan worden verbeterd maar niet volledig kan worden teruggedraaid.
Cosmetica
Retinoïden
Vitamine A, beter bekend als retinol en zijn derivaten, de zogenoemde retinoïden, helpt de productie van huidcollageen te verhogen; daarnaast kan het de vorming en organisatie van elastinevezels stimuleren.
In klinische onderzoeken bleken plaatselijke retinoïden klinisch werkzaam bij de behandeling van huidveroudering, waaronder rimpels, ruwheid en verslapping 8, 9, 10, 11, 12.
Van de retinoïden is tretinoïne wellicht het krachtigste en zeker het meest uitvoerig bestudeerde retinoïde voor de behandeling van fotoveroudering 13. Het is echter alleen op recept verkrijgbaar en kan bij een aanzienlijk deel van de bevolking irritatie veroorzaken 14.
Retinol, dat wordt omgezet in retinaldehyde en retinoïnezuur, bleek minder irriterend dan retinoïnezuur en wordt veel gebruikt als ingrediënt in anti-agingcosmeceuticals 15, 16.
Vitamine C
Vitamine C (ascorbinezuur) wordt beschouwd als de krachtigste antioxidant die in de huid aanwezig is 17. Ze is ook nodig voor de collageensynthese en voor het verknopingsproces dat oplosbaar tropo-elastine, een voorloper, omzet in onoplosbaar elastine 18.
Wanneer vitamine C via gezichtsserums of crèmes op de huid wordt aangebracht, beschermt ze de huid tegen schade door vrije radicalen die door zonlicht en vervuiling ontstaan. Ze werkt bovendien huidverhelderend, waardoor donkere vlekken minder zichtbaar worden.
Van vitamine C is aangetoond dat zij de elastinesynthese in gekweekte fibroblasten zowel kan stimuleren als remmen 19, 20. In een onderzoek bij ratten verhoogde ze de collageensynthese en verminderde ze het verlies van elastine 21.
Daarnaast lijkt plaatselijk retinol in combinatie met vitamine C werkzaam om de elasticiteit van de huid te herstellen 28.
Plaatselijke formuleringen met ascorbinezuur hebben klinische werkzaamheid bij anti-agingbehandelingen aangetoond 22, 23, 24. De beperkte penetratie in de huid en de chemische instabiliteit verminderen echter de klinische werkzaamheid van ascorbinezuur en vereisen bijzondere voorzorgsmaatregelen.
Chemische peelings
Plaatselijke α-hydroxyzuren hebben klinische werkzaamheid aangetoond bij de behandeling van door de zon verouderde huid 25, 26.
Glycolzuur en melkzuur in concentraties van 5% tot 25% stimuleren bijvoorbeeld de synthese van collageen en glycosaminoglycanen in de dermis en verbeteren de histologische kwaliteit van elastische vezels 27, 14.
In huidverzorgingsproducten wordt glycolzuur voor een exfoliërend effect doorgaans in concentraties van 10 tot 15% gebruikt.
Hogere concentraties, tot 50-70%, worden in een gespecialiseerde omgeving toegepast, omdat ze veel agressiever en irriterender zijn.
Peptiden
Peptiden zijn chemische verbindingen die bestaan uit korte ketens van aminozuren. Door hun geringe afmetingen kunnen ze in de bovenste huidlaag doordringen 28.
Zo werken zij als metabole regulatoren die specifieke functies aan- of uitschakelen, zoals de regulering van fibroblasten en de synthese van collageen en elastine 29, 30.
Om deze redenen trekken peptiden veel belangstelling in de moderne cosmeceutische industrie en bestaan er veel soorten in een voortdurend veranderende markt.
Spierverslappende peptiden, zoals GABA, Argireline, Acetyl hexapeptide-1, Acetyl hexapeptide-3 en Acetyl hexapeptide-1 – Munapsys™: bootsen het werkingsmechanisme van botulinetoxine na en verlammen overmatig aangespannen spieren tijdelijk om expressierimpels glad te strijken.
Biostimulerende peptiden, zoals Palmitoyl pentapeptide-4, Palmitoyl Tripeptide-1, Palmitoyl Tripeptide-3/5, Palmitoyl Tripeptide-38 en Acetyl Tetrapeptide-9: werken op fibroblasten en stimuleren de synthese van collageen, hyaluronzuur en andere bestanddelen die de huid stevigheid en spankracht geven.
Antirimpelsupplementen
Collageen en hyaluronzuur
Het gebruik van gehydrolyseerd collageen is een doeltreffende strategie om de concentratie van dit eiwit in de huid te verhogen 31, 32.
Dit leidt tot merkbare verbeteringen van de stevigheid, hydratatie en elasticiteit van de huid, zoals inmiddels door talrijke onderzoeken is aangetoond 33.
Evenzo bleek het gebruik van hyaluronzuursupplementen in doseringen van 120-240 mg per dag gedurende ten minste één maand de hydratatie van de huid significant te verhogen en droge huid en rimpels bij volwassenen te verminderen 34, 35, 36.
Een onderzoek onder 294 vrijwilligers van 18 tot 74 jaar onderzocht de effecten van een supplement met gehydrolyseerd zeecollageen, hyaluronzuur, vitaminen en mineralen 37.
Het onderzoek bestond uit drie delen. Het eerste deel meldde dat 69% van de proefpersonen na 60 dagen behandeling een zichtbare of duidelijke verbetering van de gezichtslijnen vertoonde. Ook de verschijnselen van fotoveroudering in het gezicht en de droogheid van de huid verbeterden.
Het tweede deel meldde een toename van de dichtheid van dermaal collageen. Na 12 weken behandeling was de collageendichtheid in het gezicht hoger dan op de onderarm.
Het derde deel toonde dat de stevigheid van de huid met maximaal 94% was toegenomen toen de behandeling 130 dagen duurde.
Voor meer informatie raden wij de volgende artikelen aan:
- Antirimpelsupplementen | Werkzaamheid, voordelen en advies
- Zeecollageen | Eigenschappen, voordelen en effecten op de huid
- Collageen | 36 vragen en antwoorden | Risico's en voordelen
Antioxidanten en plantenextracten
Zeer veel antioxidanten, vooral polyfenolen, blijken afzonderlijke matrixmetalloproteïnasen te kunnen remmen.
Matrixmetalloproteïnasen (MMP's) zijn enzymen die collageen- en elastinevezels in de dermis afbreken. Hun activiteit wordt gestimuleerd door oxidatieve stress en UV-straling.
Het gebruik van antioxidanten wordt daarom nuttig geacht om de schadelijke effecten van UV-straling te verminderen en fotoveroudering te voorkomen, dankzij hun vermogen de expressie en activiteit van MMP's te remmen 38.
Antioxidanten die in cosmeceuticals en nutraceuticals worden gebruikt, zijn onder meer liponzuur, resveratrol, co-enzym Q10, carotenoïden, zoals bètacaroteen, astaxanthine, lycopeen en luteïne, vitamine C, vitamine E, melatonine, carnosine, quercetine en verschillende soorten polyfenolen, geïsoleerd of afkomstig uit plantenextracten zoals groene thee, groene koffie, papaja, cacao, granaatappel, appel, bessen en citrusvruchten.
Hormoonvervangingstherapie
Naast de behandeling van symptomen door de menopauze wordt hormoonvervangingstherapie gebruikt om het proces van huidveroudering te vertragen. Ze blijkt de huiddikte, het collageengehalte, de elasticiteit en de hydratatie te verbeteren 42.
De behandeling is echter omstreden vanwege mogelijke bijwerkingen, vooral bij langdurig gebruik, langer dan 5 jaar, of wanneer ermee wordt begonnen na de leeftijd van 60-65 jaar 43.
Een mildere en natuurlijkere benadering dan synthetische hormonen wordt gevormd door de zogenoemde fyto-oestrogenen, natuurlijke stoffen die de werking van natuurlijke en synthetische oestrogenen in lichte mate nabootsen.
Zowel plaatselijk aangebracht als oraal ingenomen blijken fyto-oestrogenen, zoals isoflavonen uit soja, fijne rimpels en de elasticiteit van de huid te kunnen verbeteren 44, 45, 46, 47, 48.
Esthetische geneeskunde
Verschillende medisch-esthetische behandelingen, zoals microdermabrasie, chemische peelings, radiofrequentie, microneedling, biostimulatie met vitamine-injecties of PRP, HIFU, intense pulsed light en laserresurfacing, blijken de synthese van collageen en elastine gunstig te stimuleren en de elasticiteit van de huid te verbeteren.
Klik op de bijbehorende links om de verdiepende artikelen te lezen.