Definitie en Oorzaken
Rimpels zijn blijvende lineaire plooien of groeven die in de huid ontstaan als gevolg van het natuurlijke huidverouderingsproces.
Rimpels ontstaan door verschillende factoren, waaronder:
- veranderingen in de spieren;
- afname van het samentrekkingsvermogen van de mimische gezichtsspieren, ook wel dermocontractie genoemd;
- neuromusculaire achteruitgang;
- verlies van onderhuids vetweefsel;
- afname van het herstellend vermogen van de opperhuid;
- verarming en ontregeling van de extracellulaire matrix en de grondsubstantie van de lederhuid, met afname van collageen, hyaluronzuur en elastine;
- verlies van botweefsel in het gezicht en van kraakbeen;
- de zwaartekracht.
Al deze veranderingen zijn het gevolg van:
- intrinsieke factoren, waaronder genetische en biologische factoren zoals hormonale veranderingen die bij het normale verouderingsproces horen;
- externe of extrinsieke factoren, zoals voeding, roken en ultraviolette straling, die de genetisch bepaalde intrinsieke veroudering kunnen versnellen en verergeren.
Soorten Rimpels
Er zijn verschillende systemen voor de classificatie van rimpels voorgesteld, zodat ze kunnen worden onderscheiden op basis van histologische verschillen en hun ontstaansmechanisme.
Classificatie volgens Piérard
In de wetenschappelijke literatuur worden vaak de categorieën van Piérard gebruikt. Hij onderscheidde 4 categorieën rimpels op basis van histologische verschillen en de bijbehorende oorzaken 1.
Hieronder worden ze kort beschreven, voordat meer gangbare maar minder technische classificaties aan bod komen:
- Expressierimpels: ontstaan door samentrekking van de spieren onder de huid en worden blijvend wanneer de spiercontracties zich vaak herhalen.
- Atrofische rimpels: ontstaan zowel in blootgestelde als niet-blootgestelde huid, verdwijnen wanneer de huid wordt strakgetrokken, veranderen van richting met de lichaamshouding en worden veroorzaakt door atrofie van de extracellulaire matrix.
- Elastotische rimpels: ontstaan in aan de zon blootgestelde huid, hangen samen met zonne-elastose, worden geleidelijk blijvend en verdwijnen niet wanneer de huid loodrecht wordt strakgetrokken.
- Zwaartekrachtrimpels: worden veroorzaakt door huidverslapping onder invloed van de zwaartekracht en verlies van elasticiteit. Ze zijn het gevolg van de externe krachten van de aardse zwaartekracht.
Expressierimpels
De eerste rimpels die verschijnen, vaak al bij jonge vrouwen, zijn expressierimpels.
Expressierimpels zijn diepe plooien die ontstaan door herhaalde samentrekkingen van de gezichtsspieren tijdens het praten of het tonen van emoties.
In de spieren kunnen ophopingen van lipofuscine voorkomen. Dit wordt ook wel ouderdomspigment genoemd en is een marker voor celschade.
Dit type rimpel komt meestal voor op het voorhoofd, rond de wenkbrauwen, in de nasolabiale zone en rond de ogen, waaronder kraaienpootjes.
| Soorten expressierimpels | |
| Voorhoofdsrimpels | Dit zijn vaak de eerste rimpels die ontstaan, door vroege veroudering van het weefsel en voortdurende bewegingen van de voorhoofdsspier. |
| Perioculaire rimpels of kraaienpootjes | Dit zijn dynamische rimpels die zowel rond de oogkas als op de oogleden voorkomen. |
| Nasolabiale plooien, aan de zijkant tussen neus en mond | Hierbij zijn de spieren betrokken die de bovenlip optillen. |
| Fijne rimpels rond de mond | Deze ontstaan door verlies van huidelasticiteit in een gebied dat voortdurend wordt belast door mimische spieren en kauwspieren. |
| Fronsrimpels of leeuwenrimpels, tussen de wenkbrauwen | Ze lopen verticaal en worden veroorzaakt door overmatige contractie van de corrugatorspieren. |
Behandeling
Soms kunnen expressierimpels spontaan afnemen of zelfs verdwijnen wanneer de psychische toestand waardoor ze zijn ontstaan voorbijgaat.
Over het algemeen worden expressierimpels echter duidelijker naarmate de tijd verstrijkt, onder invloed van de onvermijdelijke samentrekkingen van de gezichtsspieren en huidveroudering.
Cosmetologie en esthetische geneeskunde bieden verschillende mogelijkheden om expressierimpels bij de oorzaak aan te pakken, de elasticiteit en hydratatie van de huid te verbeteren en celvernieuwing te stimuleren.
De meest geschikte behandelingen zijn cosmetica of procedures die de overmatig aangespannen spieren ontspannen die de rimpel veroorzaken. Voorbeelden zijn injecties met botulinetoxine, oftewel Botox, en cosmetische stoffen met een botoxachtig effect, zoals Argireline.
Een behandeling met botulinetoxine moet iedere 4-6 maanden worden herhaald.
Afhankelijk van het te behandelen gebied kunnen ook vulmiddelen rechtstreeks in de rimpel worden geïnjecteerd, zoals hyaluronzuurfillers.
De keuze van de filler hangt af van het type rimpel en de behoeften van de patiënt. Resorbeerbare fillers werken gedurende een beperkte periode van 4-8 maanden. Semipermanente fillers blijven 1-2 jaar of langer aanwezig, maar geven een groter risico op complicaties.
Aanvullende behandelingen zoals radiofrequentie of microneedling kunnen het resultaat verder verbeteren.
| Soorten Fillers | ||
| Resorbeerbaar | Langzaam resorbeerbaar | Semipermanent of Permanent |
|
|
|
Actinische Rimpels
Een ander type rimpel bestaat uit de zogeheten actinische rimpels.
Deze rimpels zijn kenmerkend voor een door de zon verouderde huid en ontstaan als gevolg van de schadelijke effecten van zonnestraling.
Morfologisch gezien vormen actinische rimpels een versterking van het normale huidreliëf. Ze zijn vooral duidelijk bij mensen met een lichte huid die in het verleden langdurig aan uv-straling zijn blootgesteld.
Deze rimpels zijn meestal fijn maar zeer talrijk en geven de huid een gerimpeld of perkamentachtig aanzien, vergelijkbaar met gekreukt papier. Ze komen voor in het gezicht, rond de ogen en op het decolleté.
Behandeling
Actinische rimpels kunnen worden behandeld met cosmetica of procedures die de aanmaak van de extracellulaire matrix stimuleren, onder meer door de synthese van collageenvezels, hyaluronzuur en elastine te verhogen.
Mogelijkheden zijn plaatselijke retinoïden, zoals retinoïnezuur of tretinoïne, chemische peelings, hooggedoseerde vitamine C, collageensupplementen, plaatselijke isoflavonen en bepaalde peptiden.
De behandeling van een door de zon verouderde huid is vaak complex en kan technieken uit de esthetische geneeskunde vereisen. Vooral de laser wordt veel gebruikt, maar ook andere behandelingen kunnen helpen, zoals IPL, microneedling, fotodynamische therapie, microdermabrasie, radiofrequentie en carboxytherapie.
Slaaprimpels
Het herhaaldelijk plooien van de huid tijdens de slaap kan zogeheten slaaprimpels of slaapvouwen veroorzaken.
Ze zijn meestal niet symmetrisch en komen vooral aan één zijde van het gezicht voor, op het voorhoofd en de wangen.
Op jonge leeftijd verdwijnen deze rimpels na het wakker worden vaak vanzelf, maar met het ouder worden kunnen ze blijvend worden.
Behandeling
De behandeling is vergelijkbaar met die van actinische rimpels.
Zwaartekrachtrimpels
Zwaartekrachtrimpels ontstaan door de werking van de zwaartekracht op het gezicht. Hierdoor verandert de verdeling van onderhuids vet en zakt het weefsel uit.
Bij het ouder worden wordt de huid dunner en slapper en neemt het losse bindweefsel af. Daardoor wordt de weerstand tegen de zwaartekracht kleiner.
De gevolgen zijn vooral duidelijk aan de bovenste en onderste oogleden, in de vorm van ptose of hangende oogleden, en daarnaast op de wangen en in de hals.
Oorzaken
Op jonge leeftijd is het onderhuidse vetweefsel gelijkmatig verdeeld. Met het ouder worden neemt het af en hoopt het zich op ongebruikelijke plaatsen op, waar vetkussentjes ontstaan.
Deze vetkussentjes zakken onder invloed van de zwaartekracht naar beneden en veranderen zo het uiterlijk van het gezicht.
Zwaartekrachtrimpels komen meestal voor op het voorhoofd, in de periorbitale, nasolabiale en wanggebieden en in de slaap- en mondregio.
Vet hoopt zich vooral op bij de kin, langs de kaaklijn en in de nasolabiale plooien.
Met het ouder worden neemt ook de botmassa van het gezicht af. Resorptie treft de onderkaak, bovenkaak en de voorhoofdsbeenderen. Dit bevordert verslapping en het naar beneden zakken van de huid, waardoor de scherpe overgang tussen kaak en hals die bij jonge mensen aanwezig is vervaagt.
Marionetlijnen, die van de mondhoeken naar de kin lopen, zijn een voorbeeld van zwaartekrachtrimpels.
Behandeling
De correctie van dit type rimpel is gericht op het opvullen van uitgezakte gebieden met vet van de patiënt zelf, via lipofilling, of met vulmiddelen. Meestal worden semipermanente of permanente fillers gebruikt, zoals fillers op basis van polymelkzuur of polyacrylamide.
Gebaseerd op het proefschrift van dr. Virginia Conti — Ontwerp en ontwikkeling van een cosmeceutische antiverouderingsbehandeling voor de esthetische geneeskunde — Opleiding Wetenschappen en Technologie van Kruiden-, Voedings- en Cosmetische Producten, Universiteit van Ferrara. Begeleider: prof. Silvia Vertuani. Medebegeleider: prof. Stefano Manfredini.
