Waarvoor Dient Collageen? Functies en Voordelen van Supplementen

Wat is het?

Collageen is het meest voorkomende eiwit in het menselijk lichaam.

Het is met name een structureel eiwit dat vooral in bindweefsel veel voorkomt.

Bindweefsel geeft steun en bescherming aan organen en weefsels zoals de huid, spieren en botten.

Waarvoor dient het?

In het menselijk lichaam

De weefsels waaruit organen bestaan, kunnen worden gezien als “groepen gelijksoortige cellen” die in een extracellulaire matrix (ECM) liggen.

De extracellulaire matrix bestaat uit een gevarieerd netwerk van eiwitten en suikers ¹:

• collageen, elastine, fibronectinen en lamininen zijn de belangrijkste eiwitten van het raamwerk van de ECM;
• proteoglycanen vullen de ruimten tussen deze eiwitvezels en vormen een gelachtige substantie ².

Collageen is dus een van de vele eiwitten die in de ECM zijn opgenomen.

Zoals gezegd is het het meest voorkomende eiwit in dierlijke weefsels. Collageen vormt 25-30% van de totale eiwitmassa bij zoogdieren ³.

Waarvoor dient collageen?

In bindweefsels zorgt collageen vooral voor structuur en weerstand.

De term collageen is dan ook afgeleid van het Griekse woord kólla, dat “lijm” betekent en verwijst naar het vermogen van collageen om weefsels samenhang en stevigheid te geven ⁴.

Collageen maakt bijvoorbeeld ongeveer 65-80% van het drooggewicht van pezen uit en helpt hun structuur bestand te zijn tegen zware belasting en schuifkrachten ⁴⁵.

Collageen speelt daarom een vitale rol bij het behoud van gezonde pezen en bij het beperken van het mogelijke risico op sportblessures ⁴⁶.

Naast structurele ondersteuning vervult collageen belangrijke functies in cellulaire processen, waaronder ^{5, 6, 7, 8}:

• weefselherstel;
• immuunrespons;
• celcommunicatie;
• celmigratie.

Waarvoor dient bindweefsel?

Collageen heeft een hoge treksterkte en is het belangrijkste bestanddeel van het bindweefsel in verschillende lichaamsdelen, zoals pezen, banden, huid en spieren.

Samengevat vervult bindweefsel functies op het gebied van ondersteuning, mechanische bescherming, voeding en afweer:

• het verbindt en ondersteunt het hele lichaam via het botskelet en vormt daarnaast het raamwerk dat de verschillende organen bevat, ondersteunt en beschermt;
• het maakt de uitwisseling en het transport van stoffen tussen cellen en bloed mogelijk doordat het tussen de bloedvaten en de omliggende weefsels ligt;
• het neemt deel aan afweerprocessen, vooral tegen infecties;
• het heeft een herstellende functie en speelt een rol bij wondgenezing;
• in vetweefsel maakt het de opslag van energiereserves en thermische isolatie mogelijk.

Soorten collageen

Mensen hebben 28 verschillende soorten collageeneiwitten en nog meer genen die met de aanmaak ervan samenhangen ³.

Collageen bestaat voornamelijk uit de aminozuren glycine, proline en hydroxyproline. Deze aminozuren vormen drie strengen die samen de kenmerkende drievoudige helixstructuur van collageen vormen ⁵.

Elk type collageen heeft specifieke verhoudingen van glycine, proline, hydroxyproline en hydroxylysine.

Sommige soorten collageen komen in het menselijk lichaam veel vaker voor dan andere.

Meer dan 80% van het collageen is bijvoorbeeld van type I, II of III. Deze typen komen vooral voor in de huid, botten, pezen, het kraakbeen, de longen, darmen en het vaatstelsel ⁹.

Eerder onderzoek heeft meer specifiek aangetoond dat type I en III samen in organen en de huid voorkomen, terwijl type II gewoonlijk in de gewrichten en het kraakbeen wordt aangetroffen ^{10, 11}.

Ook collageen type IV komt veel voor, omdat het een belangrijk bestanddeel is van de ECM die door huidcellen wordt geproduceerd ¹².

Waarvoor dient het als supplement?

Bindweefselcellen die fibroblasten worden genoemd, produceren en onderhouden collageen.

Naarmate mensen ouder worden, produceren hun fibroblasten minder collageen. Daarnaast raakt het collageen in de weefsels gefragmenteerd en verliest het een deel van zijn eigenschappen ^{5, 13}.

Deze veranderingen leiden samen met het verlies van een ander belangrijk structureel eiwit, elastine, tot tekenen van veroudering, zoals huidverslapping en rimpels.

Ook de integriteit van het collageen in het skelet neemt met de leeftijd af, waardoor de botsterkte vermindert ¹⁴.

Daarom kan collageensuppletie dienen om:

• de hydratatie, dichtheid en elasticiteit van de huid te verbeteren ^{15, 16, 17};
• de symptomen van artrose en de gezondheid van de gewrichten te verbeteren ^{18, 19, 20};
• de gezondheid en schoonheid van het haar en de nagels te ondersteunen ^{21, 22};
• een bron van essentiële aminozuren te leveren die belangrijk zijn voor spiergroei en de preventie van sarcopenie bij ouderen ^{23, 24};
• de wondgenezing te ondersteunen ^{25, 26, 27, 28};
• antioxidatieve bescherming te bieden ^{29, 30};
• mogelijk metabole voordelen te bieden, zoals een betere bloedsuikerregulatie en een afname van de vetmassa en het cholesterol ^{31, 47};
• de spijsverteringsgezondheid te verbeteren ⁴⁵;
• de gezondheid van de parodontale weefsels die het gebit ondersteunen te bevorderen ⁴⁶.

Mogelijke voordelen voor de huid

Volgens advertenties dient collageensuppletie om de gezondheid en schoonheid van de huid te verbeteren.

Een inmiddels aanzienlijke hoeveelheid onderzoek wijst er inderdaad op dat collageensupplementen bepaalde huideigenschappen kunnen verbeteren, waaronder hydratatie, elasticiteit en de zichtbaarheid van rimpels.

Deze supplementen kunnen het lichaam stimuleren om meer collageen aan te maken. Daarnaast kunnen ze de productie bevorderen van andere eiwitten die structuur aan de huid geven, waaronder elastine en fibrilline ²⁵.

Een review van 11 onderzoeken die voornamelijk op vrouwen waren gericht, concludeerde dat 3-10 gram collageen per dag gedurende gemiddeld 69 dagen leidde tot verbeteringen in de elasticiteit en hydratatie van de huid ²⁵.

Een andere review van 19 onderzoeken met 1.125 deelnemers (95% vrouwen) van 20 tot 70 jaar liet zien dat gehydrolyseerd collageen de hydratatie en elasticiteit van de huid verbeterde en rimpels verminderde ten opzichte van een placebo ³².

In een onderzoek onder 15 vrouwen met dunner wordend haar leidde 180 dagen collageensuppletie tot verbeteringen in haarvolume, bedekking van de hoofdhuid, glans en dikte. Ook de hydratatie en gladheid van de huid verbeterden ³³.

De collageendoseringen die in onderzoek doeltreffend bleken voor de huidgezondheid lopen uiteen. De meeste onderzoeken gebruikten echter 2,5 tot 10 gram collageen per dag gedurende 8 weken of langer ^{25, 34}.

Mogelijke voordelen voor de gewrichten

Collageen helpt de integriteit van het kraakbeen te behouden, het veerkrachtige weefsel dat de gewrichten beschermt.

In een onderzoek onder 147 sporters met gewrichtspijn verminderde het gebruik van een collageenhydrolysaat gedurende 24 weken de pijn aanzienlijk ²⁵.

Een ander onderzoek onder 52 patiënten met artrose, een aandoening waarbij het kraakbeen slijt, liet zien dat 90 dagen suppletie met collageen type II uit kip de aandoening verbeterde.

Het collageen verminderde met name de symptomen en pijn en verbeterde het vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren, waaronder traplopen ³⁵.

Bij 60 patiënten met ernstige reumatoïde artritis (RA) verminderde 3 maanden suppletie met dezelfde specifieke vorm van collageen, niet-gedenatureerd collageen type II uit kip, het aantal gezwollen en pijnlijke gewrichten ten opzichte van placebo. Bij vier patiënten in de collageengroep verdwenen alle symptomen en stopte de ziekteprogressie ³⁶.

In een ander onderzoek onder 139 sporters met kniepijn verminderde 5 gram collageenpeptiden per dag gedurende 12 weken de pijn die met activiteit samenhing ²⁰.

In een onderzoek van 13 weken onder 30 mensen met knieartrose verbeterden de symptomen bij degenen die 5 gram rundercollageen 2 keer per dag kregen ³⁷.

Ten slotte concludeerde een overzichtsartikel dat orale collageensupplementen artrosegerelateerde symptomen, waaronder gewrichtsstijfheid, verminderden ¹⁸.

Mogelijke voordelen voor de botten

Botten bestaan voornamelijk uit collageen, dat hun structuur en sterkte geeft ³⁸.

Collageensupplementen kunnen daarom mogelijk helpen de botafbraak te remmen die tot osteoporose leidt ³⁹.

In een onderzoek werden de effecten van collageensupplementen bestudeerd bij 102 postmenopauzale vrouwen met een lage botmineraaldichtheid (BMD).

De vrouwen die dagelijks 5 gram collageenpeptiden gedurende 1 jaar gebruikten, hadden een significant hogere BMD in de wervelkolom en het dijbeen dan de deelnemers die een placebo gebruikten ⁴⁰.

Een vervolgonderzoek bij 31 van deze vrouwen liet zien dat 5 gram collageen per dag gedurende in totaal 4 jaar samenhing met een geleidelijke toename van de BMD.

De onderzoekers stelden vast dat de BMD tijdens de follow-up met 5,79-8,16% in de wervelkolom en met 1,23-4,21% in het dijbeen toenam ⁴¹.

Andere toepassingen van collageen

In de gezondheidszorg worden collageen en materialen op basis van collageen gebruikt voor de behandeling van wonden, brandwonden en diabetische zweren ⁴².

In een onderzoek onder 89 patiënten met doorligwonden verbeterde bijvoorbeeld een collageenhydrolysaat dat 3 keer per dag gedurende 8 weken werd ingenomen de wondgenezing ⁴³.

In cosmetische producten zoals vochtinbrengende crèmes en gezichtsserums dient collageen ten slotte om de hydratatie van de huid te verbeteren dankzij zijn vochtbindende eigenschappen ⁴⁴.