Wat zijn het?
De rimpels tussen de wenkbrauwen zijn kleine groeven die zich aan de neuswortel, tussen de wenkbrauwbogen, vormen.
Het gebied waarin ze ontstaan, heet de glabella (van het Latijnse glabellus, dat ‘glad, onbehaard’ betekent en verwijst naar het ontbreken van wenkbrauwharen in dit gebied).
Omdat de glabella tussen de twee wenkbrauwen ligt, is dit het eerste gebied dat bij de gezichtsuitdrukking opvalt. Het speelt daarom een belangrijke rol in de expressiviteit en esthetiek van het gezicht.
Fronsrimpels worden ook wel ‘denkersrimpels’, ‘leeuwenrimpels’ of ‘elfrimpels’ genoemd, omdat ze op twee cijfers 1 lijken.
Fronsrimpels lopen doorgaans verticaal, maar de glabella kan ook horizontale en schuine lijnen vertonen.
Net als andere soorten rimpels zijn fronsrimpels een gevolg van de natuurlijke veroudering van het gezicht.
Hoewel fronsrimpels met het ouder worden ontstaan, geldt ook dat sommige mensen ze nooit ontwikkelen. Het ontstaan en de ernst ervan verschillen namelijk per persoon en hangen af van de gezichtsstructuur, de anatomie en de mimiek.
Fronsrimpels kunnen ook tijdelijk zichtbaar zijn bij zeer jonge mensen wanneer zij hun voorhoofd fronsen uit afkeuring, verbazing of wrevel, om hinder van zonlicht te verminderen of tijdens intense concentratie.
Oorzaken
Bij jonge mensen verschijnen fronsrimpels alleen wanneer zij het voorhoofd fronsen; ze verdwijnen weer zodra het gezicht ontspant.
Daarom zijn fronsrimpels in eerste instantie dynamische rimpels (ze ‘komen en gaan’).
Naarmate de veroudering voortschrijdt, worden deze lijnen geleidelijk dieper en blijven ze langer zichtbaar, totdat ze blijvend worden.
Genetische aanleg en erfelijkheid spelen beslist een belangrijke rol, maar ook de leefstijl en het natuurlijke verouderingsproces dragen bij aan het ontstaan ervan.
Verhoogde spierspanning
Een belangrijke factor bij het ontstaan van fronsrimpels is de verhoogde spanning van de spieren in dit gebied (zoals de corrugator- en orbicularisspieren, de procerusspier en de depressor supercilii).
Wanneer de procerusspier samentrekt, trekt hij bijvoorbeeld het deel van de huid tussen de wenkbrauwen omlaag. Dat bevordert fronsrimpels en geeft het gezicht een boze uitdrukking.
De samentrekking van deze spieren wordt dan ook in verband gebracht met negatieve gevoelens, zoals bezorgdheid, irritatie, boosheid, frustratie of vermoeidheid.
Ook slecht zicht of onvoldoende corrigerende brillenglazen kunnen soms bijdragen aan herhaalde spiersamentrekkingen die deze rimpels bevorderen.
Een bijzonder interessant onderzoek bevestigde dat herhaaldelijk fronsen tijdelijke rimpels tussen de wenkbrauwen veroorzaakt door een lichte, maar cumulatieve activering van de corrugatorspier. Daarentegen activeert glimlachen de grote jukbeenspier en onderdrukt het de corrugatorspier, waardoor fronsrimpels minder zichtbaar worden 3a.
Het ontstaan van fronsrimpels hangt nauw samen met de bewegingen van de onderliggende spieren. Hoewel de anatomie bij de meeste mensen vergelijkbaar is, bestaan er individuele verschillen in gezichtsmimiek en kenmerkende uitdrukkingen. Die kunnen bijdragen aan het vroegtijdig ontstaan van fronsrimpels 1, 2, 3.
Verlies van collageen en elastine
Veroudering leidt tot een afname van structurele eiwitten zoals collageen en elastine.
Daardoor verliest de huid elasticiteit en stevigheid en ontstaan rimpels en huidverslapping.
Hoewel het verlies van collageen al tussen het 18e en 29e levensjaar begint, kan het lichaam na het 40e levensjaar ongeveer 1% collageen per jaar verliezen. Rond het 80e levensjaar kan de totale collageenproductie 75% lager zijn dan bij jongvolwassenen 4.
Verlies van hyaluronzuur
Ongeveer de helft van de 15 gram hyaluronzuur in het lichaam bevindt zich in de huid. Daar bindt het water, helpt het vocht vast te houden en ondersteunt het de hydratatie 5, 6.
De hoeveelheid en kwaliteit van hyaluronzuur in de huid nemen met het ouder worden af, waardoor droogheid en dunner worden van de huid 7.
Met het ouder worden daalt het hyaluronzuurgehalte in de opperhuid van 0,03% bij vrouwen van 19 tot 47 jaar naar 0,015% bij vrouwen van 60 jaar en vervolgens opnieuw tot de helft, namelijk 0,007%, bij vrouwen van 70 jaar 8.
Leefstijl
Ook leefstijlfactoren — zoals overmatige blootstelling aan de zon, plotselinge gewichtsveranderingen, een ongezond voedingspatroon en roken — kunnen het ontstaan van deze en andere rimpels versnellen.
Zo bleek uit een overzicht van 5 observationele onderzoeken dat gezichtsrimpels bij mannen en vrouwen vaker voorkwamen bij rokers dan bij niet-rokers 9.
Ook vond een onderzoek bij 67 paren Japanse eeneiige tweelingen veel meer rimpels bij personen die rookten of geen zonbescherming 10.
Een ander onderzoek onder 400 Duitse vrouwen van 70 tot 80 jaar vond een duidelijk verband tussen blootstelling aan luchtverontreiniging en tekenen van uitwendige huidveroudering, waaronder rimpels 11.
Fronsrimpels kunnen uiteindelijk dus worden veroorzaakt door intrinsieke factoren (zoals veroudering, hormonale toestand, gezichtsanatomie en bijkomende ziekten) en extrinsieke factoren (zoals blootstelling aan ultraviolette straling, voeding die rijk is aan suikers en sigarettenrook).
Behandeling
Soms kunnen fronsrimpels vanzelf minder worden of zelfs verdwijnen wanneer de psychische toestand die ze heeft uitgelokt, verdwijnt.
Over het algemeen worden rimpels op de glabella echter duidelijker naarmate de tijd verstrijkt, door de onvermijdelijke samentrekkingen van de gezichtsspieren en de veroudering van de huid.
Botulinetoxine
De glabella is het gebied dat het vaakst met botulinetoxine wordt behandeld. In talrijke wetenschappelijke publicaties wordt dit beschouwd als de voorkeursbehandeling voor dit esthetische probleem 12, 13, 14.
Botulinetoxine (Botox®, Dysport™) vermindert de overmatige spierspanning die deze rimpels veroorzaakt.
Een plaatselijke injectie met botulinetoxine blokkeert de spiercontractie, ontspant en ‘verlamt’ de spier en maakt daardoor de bovenliggende huid gladder.
De ingespoten hoeveelheid toxine hangt af van de diepte van de rimpels en van individuele kenmerken (mannen hebben bijvoorbeeld doorgaans meer nodig) 15.
Daarom kan ook de prijs van de behandeling variëren; deze ligt indicatief tussen 300 en 600 euro.
De ontspanning van de behandelde spieren en de daaruit voortvloeiende vermindering van de rimpels treden niet onmiddellijk op. Het effect begint na ongeveer 3-4 dagen en houdt circa 3-6 maanden aan, al is een werkingsduur tot 12 maanden gemeld 16.
Na deze periode kan de behandeling zonder bezwaar worden herhaald.
De meest voorkomende bijwerkingen zijn pijn, zwelling, roodheid, bloeduitstortingen, luchtweginfecties, hoofdpijn, nasofaryngitis, sinusitis, griepachtige klachten, misselijkheid en hypesthesie (verminderde gevoeligheid voor bepaalde prikkels van buitenaf, zoals aanraking) 12.
Botulinetoxine is gecontra-indiceerd tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij plaatselijke infecties en bij patiënten met specifieke overgevoeligheden of neuromusculaire aandoeningen.
Lees voor meer informatie:
- Botox® – Botulinetoxine | Wat Is Het? Werking, Rimpels en Risico’s
- Botulinetoxine of Fillers? Werking, Kosten en Bijwerkingen
Fillers
Dermale fillers kunnen samen met botulinetoxine worden gebruikt om diepere fronsrimpels te behandelen.
Er bestaan verschillende soorten vulmaterialen, maar in de meeste gevallen gebruiken artsen hyaluronzuur.
Het effect houdt normaal 6 tot 8 maanden aan; daarna is een herhaalbehandeling nodig.
De behandeling kost ongeveer 300 euro, maar in combinatie met botulinetoxine kan dit oplopen tot 600-800 euro.
Lees voor meer informatie:
- Fillers | Wat Zijn Het | Soorten en Resultaten
- Fillers in de Esthetische Geneeskunde | Soorten, Resultaten en Bijwerkingen
- Hyaluronzuurfillers | Eigenschappen, Resultaten en Bijwerkingen
Andere medisch-esthetische behandelingen
Naast injecties met botulinetoxine en fillers biedt de esthetische geneeskunde veel andere mogelijkheden om het uiterlijk en de kwaliteit van de huid te verbeteren.
Voor de specifieke behandeling van fronsrimpels lijken er echter geen bijzonder doeltreffende alternatieven te bestaan.
Wie deze behandelingen toch nader wil bekijken, kan onze artikelen lezen over: chemische peelings, laserbehandelingen, intense pulsed light, microneedling, microdermabrasie, radiofrequentie, HIFU, PRP, biostimulatie en vitamine-injecties.
Esthetische chirurgie
Gezien de hoge werkzaamheid van botulinetoxine-injecties wordt esthetische chirurgie (een chirurgische facelift) slechts zelden gebruikt om fronsrimpels te behandelen.
Sommige patiënten zijn echter niet tevreden over de resultaten van Botox en fillers of wensen een blijvend resultaat.
Bij de operatie worden de overmatig samengetrokken plaatselijke spieren die het esthetische probleem veroorzaken — zoals de procerus- en corrugatorspier — ingesneden en verwijderd.
Om plaatselijke indeukingen te voorkomen en de glabella glad te maken, wordt vervolgens een autoloog transplantaat gebruikt: eigen weefsel van de patiënt, zoals een transplantaat van de slaapspier en fascie 17.
Cosmetica en supplementen
Als de fronsrimpels al vrij diep zijn, zullen antirimpelcrèmes en huidsupplementen waarschijnlijk geen bevredigende resultaten geven.
Deze producten zijn beslist nuttig ter preventie en als algemene ondersteuning om de stevigheid, hydratatie en uitstraling van de huid te verbeteren.
Zo tonen verschillende klinische onderzoeken aan dat collageensupplementen kunnen helpen de huidveroudering te vertragen, waarbij rimpels en een droge huid worden verminderd 18, 19, 20, 21.
Daarnaast bestaan er bepaalde peptiden voor plaatselijk gebruik die de werking van botulinetoxine nabootsen en overmatig aangespannen spieren ontspannen.
Het effect is uiteraard milder en het duurt veel langer dan bij botulinetoxine voordat resultaten zichtbaar worden 22. Andere cosmetische peptiden kunnen doordringen in de lederhuid en daar de collageensynthese stimuleren en huidrimpels — waaronder fronsrimpels — verbeteren 23.
Bij diepe, plaatselijke fronsrimpels is voor een bevredigend resultaat doorgaans behandeling door een arts in de esthetische geneeskunde nodig.
Lees voor meer informatie onze artikelen:
- Antirimpelcrèmes | Wat Zit Erin | Hoe Werken Ze
- Antirimpelsupplementen | Werking, Voordelen en Advies
- Antirimpelserum | Beste Ingrediënten en Keuzehulp
Glimlachen
Een mogelijke manier om de gebruikelijke samentrekking van de corrugatorspier te vermijden, is positieve ervaringen te bevorderen.
De activiteit van deze spier neemt namelijk af wanneer mensen zich een gelukkige situatie voorstellen 24.
Ook bij aangename prikkels is deactivatie van de corrugatorspier waargenomen 25, 26, en zelfs het bekijken van foto’s van glimlachende gezichten vermindert de activiteit van deze spier 27, 28.
